Pracodawca nie powinien dopuścić do pracy pracownika, który nie przedstawi mu aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Co jednak, w sytuacji, gdy pracownik uchyla się od wykonania badań narażając jednocześnie pracodawcę na karę grzywny ze strony PIP? Czy pracodawca może wpłynąć w jakiś sposób na pracownika i zmusić go do wykonania badań? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w tekście.
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 229 § 1 Kodeksu pracy, dalej: kp pracodawca ma obowiązek skierować pracownika na:
- wstępne,
- okresowe i
- kontrolne
badania lekarskie.
Wstępne badania lekarskie
Wstępnym badaniom lekarskim podlegają:
- osoby przyjmowane do pracy,
- pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.
Trzeba pamiętać, że pracodawca nie ma obowiązku kierowania na wstępne badania lekarskie osób, które przyjmuje ponownie do pracy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy, na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą.
Badania kontrolne
W przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, (co najmniej 31 dni), spowodowanej chorobą (ciąża, urlop macierzyński – nie jest chorobą), pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Zatem wykonanie badań kontrolnych przez pracownika jest przesłanką dopuszczenia go do pracy. Jeżeli pracownik nie wykona badania kontrolnego pracodawca nie dopuszcza pracownika do miejsca pracy i nie wypłaca mu za okres pozostawania bez pracy wynagrodzenia.
Przykładowo pracownik wrócił do pracy po długiej chorobie, która trwała 60 dni. Pracodawca w związku z tak długą nieobecnością pracownika ma obowiązek wysłać go na kontrolne badania lekarskie, a pracownik takie badania ma obowiązek wykonać. Badanie to ma na celu ustalenie, czy w wyniku choroby, nie pogorszył się stan zdrowia pracownika na tyle, że nie może on wykonywać dotychczasowej pracy lub musi mieć określony wcześniejszy termin badań okresowych.
Pracownik jednak bezpośrednio po chorobie według planu urlopów miał rozpocząć urlop wypoczynkowy. W tym celu pracownik złożył wniosek urlopowy a pracodawca udzielił mu urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po chorobie, pomimo tego, że pracownik nie przedłożył aktualnego orzeczenia lekarskiego do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.
Kiedy pracownik w takiej sytuacji powinien wykonać badanie? Czy pracodawca dobrze postąpił udzielając pracownikowi w tym przypadku urlopu wypoczynkowego? Czy nie powinien odwołać pracownika z urlopu, aby ten wykonał badanie kontrolne i dopiero po przedstawieniu aktualnego orzeczenia lekarskiego dopuszczającego go do pracy „wysłać” pracownika na urlop według wcześniej ustalonego planu?
Otóż Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że pracodawca nie musi kierować
pracownika na badania kontrolne przed urlopem wypoczynkowym.
Zdaniem Sądu Najwyższego: dopuszczalne w takiej sytuacji jest, aby lekarz medycyny pracy zbadał pracownika dopiero po powrocie z urlopu wypoczynkowego. Sąd Najwyższy, uzasadnia, że podczas urlopu wypoczynkowego pracownik nie wykonuje pracy na dotychczasowym stanowisku i dlatego też nie można przyjąć, że niezbędnym warunkiem rozpoczęcia odpoczynku jest przeprowadzenie badań lekarskich. Ponadto Sąd Najwyższy podkreślił również, że pracownik wybierający się na urlop wypoczynkowy według planu urlopów nie musi składać wniosku urlopowego (wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 2008 r.. II PK 214/07).
Ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zgadza się również Główny Inspektorat Pracy. Uważa, on, że urlop udziela się pracownikom zgodnie z planem urlopowym, a termin urlopu można przesunąć tylko na wniosek pracownika.
| Pracodawca powinien skierować pracownika na badanie kontrolne, gdyby pracownik po chorobie a przed urlopem wypoczynkowym wrócił choćby na 1 dzień do pracy. |
Zatem, pracownik, któremu przykładowo zwolnienie lekarskie skończyło się 31 maja br. (po 60 dniach), a urlop wypoczynkowy ma rozpocząć 1 czerwca br. według planu urlopów nie musi składać wniosku urlopowego, może od razu iść na urlop bez wcześniejszej zgody pracodawcy.
Badania okresowe
Okresowym badaniom lekarskim podlega każdy pracownik niezależnie od rodzaju wykonanej pracy. Częstotliwość badań okresowych określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.).
Częstotliwość badań okresowych uzależniona jest od rodzaju czynnika szkodliwego lub uciążliwego, jaki oddziałuje na pracownika. W przypadku pracy bez określonego czynnika narażenia częstotliwość badań okresowych została określona raz na 5 lat.
Jak zdyscyplinować pracownika do wykonania badań okresowych?
Jeżeli pracownik nie przedstawi aktualnego orzeczenia lekarskiego, pracodawca powinien odsunąć pracownika od miejsca pracy inaczej inspektor pracy razie kontroli ukarze pracodawcę.
| Często pracodawcy „wysyłają” pracowników z powodu braku aktualnego zaświadczenia lekarskiego na urlop bezpłatny lub urlop wypoczynkowy. Pamiętajmy, że takie postępowanie jest niezgodne z przepisami kp, ponieważ zarówno urlop bezpłatny jak i wypoczynkowy są to urlopy udzielane za zgodą dwóch stron: pracownika i pracodawcy. |
W takiej sytuacji, kiedy pracownik uchyla się od wykonania badań lekarskich najlepiej wystosować do pracownika pismo, z prośbą o wykonanie okresowych badań lekarskich z podaniem daty, do kiedy oraz z pouczeniem, że w przypadku nie wykonania ich pracownik zostanie odsunięty od pracy bez prawa do wynagrodzenia a w konsekwencji zwolniony na podstawie art. 52 § 1 kp.
Inspektor pracy nie ukarze pracodawcy za to, że nie skierował pracownika na kontrolne i okresowe badania lekarskie i bezpośrednio po chorobie, po urlopie macierzyńskim udzielił mu urlopu wypoczynkowego. Natomiast ukarze pracodawcę w sytuacji, gdy ten dopuścił pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego i nie skierował pracownika na wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie.
Podstawa prawna: - art. 52, art. 229 § 1, § 2 i § 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94),
- rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.)
- rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.)
