Jak ukarać niepłacącego w terminie dłużnika?

Projekt ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych nie jest niczym nowym w naszym obrocie gospodarczym.

Planowane rozwiązanie przewiduje wynagrodzenie za kredyt kupiecki. Już po upływie 30 dni od dostawy towaru lub wykonania usługi jako wierzyciel mógłbyś zażądać od dłużnika odsetek, nawet jeśli w umowie określono dłuższy termin płatności. Po upływie terminu płatności, jeżeli dłużnik nadal nie będzie regulował swego zobowiązania, zapłaci Ci odsetki od zaległości podatkowych.
Zawierając umowę, strony będą mogły ustalić również wyższe odsetki za opóźnienie w zapłacie.

W przypadku gdyby termin zapłaty nie został określony w umowie, od 31. dnia po spełnieniu świadczenia odsetki przysługiwałyby automatycznie.

Projekt przewiduje również przyspieszone postępowanie sądowe dotyczące odpowiedzialności za zapłatę w transakcjach handlowych. Sąd musiałby wydać rozstrzygnięcie w sprawie w ciągu trzech miesięcy.

Ustawa nie objęłaby jedynie umów:
- regulowanych prawem bankowym, na podstawie których wykonywane są czynności bankowe oraz
- finansowanych ze środków międzynarodowych instytucji finansowych,
- pochodzących z bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej oraz
- funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności UE.

Żądać odsetek nie można byłoby również od firm, wobec których wszczęto postępowanie upadłościowe lub układowe.

Zdaniem Rządu takie rozwiązania wpłyną na zdyscyplinowanie wszystkich uczestników obrotu gospodarczego, tym bardziej że objęłaby ona wszystkich przedsiębiorców, w tym także podmioty udzielające zamówień publicznych. Rząd liczy również na zwiększenie rotacji pieniądza, redukcję zapasów i wzrost częstotliwości zawierania umów, co miałoby ożywić sytuację na rynku. Ustawa nie dotyczyłaby jednak umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie.

Podobna ochrona wierzyciela funkcjonuje w krajach Unii Europejskiej. Jednak problem regulowania należności w naszym obrocie gospodarczym jest już unormowany ustawowo. Od 1 stycznia 2002 r. obowiązuje ustawa z 6 września 2001 r. o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym (Dz.U. nr 129, poz. 1443). Jej regulacje mają zastosowanie, tylko w przypadku gdy zapłata ma być spełniona po wykonaniu świadczenia niepieniężnego przez małego przedsiębiorcę.

Jeżeli strony w zawartej umowie przewidziały termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych, za okres począwszy od 31. dnia po spełnieniu swego świadczenia niepieniężnego. Musi jednak doręczyć dłużnikowi fakturę lub rachunek - do dnia zapłaty.
Nie może żądać odsetek za okres dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Odpowiedzialności dłużnika za brak zapłaty nie można umownie ograniczyć ani też jej wykluczyć. Jednak wierzyciel nie musi skorzystać ze swojego prawa np. w obawie przed utratą kolejnego kontraktu handlowego.

Odsetki ustawowe, których ma prawo żądać od dłużnika wierzyciel, nie są odsetkami za opóźnienie przewidzianymi w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
Jest to dodatkowe i niezależne uprawnienie, wskazuje na to końcowy termin okresu, za jaki wierzyciel może takich odsetek żądać - jest nim dzień wymagalności świadczenia pieniężnego.

Zatem po upływie 30. dnia od spełnienia świadczenia niepieniężnego masz możliwość wystąpić jako wierzyciel z odpowiednim żądaniem i domagać się odsetek ustawowych za okres pomiędzy 31. dniem od momentu, w którym spełniłeś swoje świadczenie, a dniem wymagalności świadczenia pieniężnego.
Obecnie obowiązująca ustawa nie dotyczy umów zawartych przed 1 stycznia 2002 r., chyba że po tym dniu strony umowy zawartej przed 1 stycznia 2002 r. zmieniły termin zapłaty, wydłużając go do okresu dłuższego niż 30 dni.

Autor: Dorota Ryterska, doradca prawny w jednej z warszawskich firm