W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt SK 16/06 pracodawca, który nie wliczał do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego składników wynagrodzenia, co do których przepisy płacowe wprost nie stanowiły, że przysługują one pracownikowi także za okres choroby, a od których były potrącane składki na ubezpieczenie chorobowe i pracodawca nie jest w stanie udokumentować ich wypłaty za okres choroby, powinien na wniosek pracownika ponownie ustalić podstawę wymiaru zasiłku w celu uwzględniania tych składników. Przeczytaj ten tekst i dowiedz się, jak płatnik składek powinien rozliczyć kwotę wyrównania zasiłku w dokumentach rozliczeniowych oraz czy ma obowiązek sporządzenia korekty dokumentów, w których zostały rozliczony zaniżony zasiłek.
Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267, dalej: ustawa chorobowa) przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, jeżeli postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o wynagradzaniu nie przewidują zmniejszania ich za okres pobierania zasiłku.
Wyrokiem z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt SK 16/06 (Dz.U. nr 119, poz. 771), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 41 ust. 1 ustawy chorobowej, rozumiany w taki sposób, że w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się wypłaconych pracownikowi – w okresie przyjętym do jej ustalenia – składników wynagrodzenia, od których pracownik ten uiścił składkę na ubezpieczenie chorobowe, a które nie są mu wypłacane w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby albo zasiłku chorobowego, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Tym samym Trybunał Konstytucyjny zakwestionował dotychczas prezentowaną przez ZUS wykładnię art. 41 ust. 1 ustawy chorobowej, zgodnie z którą jeżeli obowiązujące u pracodawcy przepisy płacowe (np. regulamin wynagradzania) wprost nie stanowiły, iż pracownik zachowuje prawo do danego składnika wynagrodzenia za okres pobierania zasiłku chorobowego, to ten składnik nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru tego zasiłku.
Trybunał Konstytucyjny stanął bowiem na stanowisku, że w przypadku gdy przepisy płacowe milczą co do tego, czy dany składnik wynagrodzenia przysługuje za czas pobierania zasiłku chorobowego, o tym, czy musi być on uwzględniony w podstawie wymiaru tego zasiłku, powinny decydować okoliczności faktyczne związanego z jego wypłatą, takie jak: potrącenia od tego składnika składki na ubezpieczenia chorobowego oraz niewypłacanie go za okres pobierania zasiłku chorobowego. Do tego rodzaju składników wynagrodzenia na ogół należały składniki wynagrodzenia o charakterze uznaniowym, np. premia uznaniowa, nagroda pieniężna itp.
W związku z powyższym pracodawca, który nie wliczał do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego składników wynagrodzenia, co do których przepisy płacowe wprost nie stanowiły, że przysługują pracownikowi także za okres choroby, a od których były potrącane składki na ubezpieczenie chorobowe i pracodawca nie jest w stanie udokumentować ich wypłaty za okres choroby, powinien na wniosek pracownika ponownie ustalić podstawę wymiaru tego zasiłku w celu uwzględniania tych składników.
Termin przedawnienia roszczenia o wypłatę wyrównania
Stosownie do art. 61 ust. 4 ustawy chorobowej, jeżeli niewypłacenie zasiłku w całości lub w części było następstwem błędu płatnika składek albo ZUS, roszczenie o wypłatę zasiłku przedawniania się po upływie 3 lat.
| Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wcześniej przytoczonego wyroku z 24 czerwca 2008 r. stwierdził, że bieg 3-letniego terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę zasiłku należy liczyć od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek ten przysługuje. |
W konsekwencji w przypadku wystąpienia przez zainteresowanego z wnioskiem o przeliczenie podstawy wymiaru zasiłku w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przeliczeniu powinny podlegać zasiłki wypłacone w okresie ostatnich 3 lat, licząc od dnia złożenia przedmiotowego wniosku.Wystarczy przy tym, że ostatni dzień okresu, za który zasiłek przysługuje, mieści się w tak ustalonym 3-letnim okresie przedawnienia, aby pracodawca miał obowiązek przeliczyć podstawę wymiaru zasiłku należnego za cały ten okres.
Należy w tym miejscu dodać, że przedawnienie roszczenia o wypłatę wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, które jest wypłacane ze środków pracodawcy, także wynosi 3 lata.
| Bieg tego terminu przedawnienia liczony jest jednak od dnia, w którym roszczenie to stało się wymagalne, czyli od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin wypłaty tego wynagrodzenia. |
Termin wypłaty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy jest taki sam jak termin wypłaty wynagrodzenia zasadniczego.
Płatnik składek na wniosek zainteresowanego o ponowne ustalenie podstawy wymiaru zasiłku powinien rozpoznać w terminie 30 dni, licząc od dnia następującego po dniu wpływu dokumentów niezbędnych do ustalenia i wypłacenia kwoty wyrównania.
Odsetki ustawowe od kwoty wyrównania
Płatnik składek, który uchybi terminowi płatności zasiłku, ma obowiązek wypłacić odsetki od tego zasiłku w wysokości i na zasadach określonych w ustawie z13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.,dalej: ustawa systemowa), czyli odsetki ustawowe określone przepisami prawa cywilnego.
| Stąd też od kwoty wyrównania zasiłku lub wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, wynikającej z ponownego ustalenia podstawy wymiaru tego zasiłku lub wynagrodzenia, pracodawca ma obowiązek wypłacić ubezpieczonemu odsetki ustawowe. |
Odsetki te należne są za okres od dnia następującego po terminie wypłaty zasiłku lub wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy do dnia zapłaty wyrównania tego zasiłku lub wynagrodzenia.
Odsetki ustawowe od nieterminowo wypłaconego przez płatnika składek zasiłku – co do zasady – podlegają finansowaniu z jego środków, a co za tym idzie, nie mogą być rozliczone w dokumentach rozliczeniowych w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne.
W odniesieniu do odsetek ustawowych należnych od kwot wyrównań zasiłków wypłacanych przez płatników składek na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r. ZUS stanął na stanowisku, że mogą one być rozliczone w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne.Stanowisko ZUS w tym zakresie podyktowane jest okolicznością, iż to na skutek dotychczas prezentowanej przez ZUS interpretacji art. 41 ust. 1 ustawy chorobowej aktualnie zobowiązani są dokonać ponownego ustalenia podstawy wymiaru wcześniej wypłaconych zasiłków.
Odsetki ustawowe należne są również od wypłacanego przez pracodawcę z uchybieniem terminu płatności wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy. Stąd też pracodawca, wypłacając kwotę wyrównania takiego wynagrodzenia, ma obowiązek naliczyć od niego odsetki ustawowe. Przedmiotowe odsetki ustawowe są finansowane ze środków pracodawcy, a co za tym idzie, nie podlegają rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia społeczne. Dotyczy to również tych odsetek ustawowych, które pracodawcy zobowiązani są wypłacić pracownikom na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r.
Rozliczenie kwoty wyrównania zasiłku (wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy) w deklaracji ZUS DRA i raporcie ZUS RSA
W przypadku gdy płatnik składek wypłacił ubezpieczonemu zasiłek w wysokości niższej od należnej i następnie wypłaca temu ubezpieczonemu kwotę wyrównania, nie ma obowiązku dokonania korekty dokumentów rozliczeniowych, w których został rozliczony zaniżony zasiłek.
| Płatnik składek kwotę wyrównania zasiłku powinien rozliczyć na bieżąco, czyli w dokumentach rozliczeniowych złożonych za miesiąc, w którym nastąpiła wypłata tej kwoty. |
Zasada ta znajduje również zastosowanie do rozliczenia w dokumentach ubezpieczeniowych kwoty wyrównania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy.
Stosownie do wytycznych, jakie wydał ZUS, wypłaty wyrównań zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego dokonywane na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r. należy rozliczyć w raporcie ZUS RSA oddzielnie dla każdego rodzaju świadczeń.
W związku z tym raport ZUS RSA płatnik składek powinien wypełnić w następujący sposób:
- w bloku III.A – dane identyfikacyjne ubezpieczonego;
- w polu 01 bloku III.B – kod tytułu ubezpieczenia (np. 01 10 XX – pracownik);
- w polu 02 bloku IIII.B – kod świadczenia/przerwy (np. 315 – wyrównanie zasiłku macierzyńskiego z ubezpieczenia chorobowego);
- w polu 03 i 04 bloku III.B – okres, za jaki zostało wypłacone wyrównanie zasiłku lub świadczenia rehabilitacyjnego;
- w polu 05 bloku III.B – liczbę dni wynikającą z okresu, jaki został wykazany w polach 03 i 04 bloku III.B;
- w polu 07 bloku III.B – łączna kwota wyrównania danego świadczenia, jaka została ubezpieczonemu wypłacona za okres wskazany w polach 03 i 04 bloku III.B.
Odsetki ustawowe należne od kwoty wyrównania danego zasiłku lub świadczenia rehabilitacyjnego płatnik składek powinien wykazać w kolejnej pozycji raportu ZUS RSA w następujący sposób:
- w bloku IV.A – dane identyfikacyjne ubezpieczonego;
- w polu 01 bloku IV.B – kod tytułu ubezpieczenia 50 00 XX;
- w polu 02 bloku IV.B – kod świadczenia/przerwy identyczny z tym, który został wpisany w raporcie ZUS RSA w celu rozliczenia kwoty wyrównania danego świadczenia;
- w polu 03 i 04 bloku IV.B – ten sam okres, który został wykazany w raporcie ZUS RSA przy rozliczaniu kwoty wyrównania danego świadczenia;
- w polu 05 bloku IV.B – liczba dni wynikająca z okresu, jaki został wykazany w polach 03 i 04 bloku IV.B;
- w polu 07 bloku IV.B – łączna kwota odsetek wypłacanych należnych z tytuły wyrównania danego świadczenia.
Poza raportem ZUS RSA kwoty wypłaconych przez płatnika składek wyrównań zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, powinny być również rozliczone w bloku V deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA w następujący sposób:
- w polu 01 bloku V – łączna kwot wyrównań świadczeń wraz z odsetkami przysługującymi z ubezpieczenia chorobowego;
- w polu 03 bloku V – łączna kwota wyrównań świadczeń wraz z odsetkami przysługującymi z ubezpieczenia wypadkowego.
Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty wyrównania zasiłku macierzyńskiego
Płatnik składek, który dokonuje wypłaty wyrównania zasiłku macierzyńskiego, powinien mieć na względzie, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego dla niektórych osób stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.Oznacza to, żejeżeli dla osoby, której płatnik składek wypłaca wyrównanie zasiłku macierzyńskiego, pobieranie tego zasiłku stanowiło tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to od kwoty tego wyrównania należy naliczyć składki na przedmiotowe ubezpieczenia.
| Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe należne od kwoty wyrównania zasiłku macierzyńskiego płatnik składek powinien wykazać w dokumentach rozliczeniowych składanych za miesiąc, w którym nastąpiła wypłata tego wyrównania. |
Jeżeli w miesiącu, w którym pracodawca wypłacił wyrównanie zasiłku macierzyńskiego, pracownica nie podlegała już ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, oprócz:
- raportu ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX, w którym należy wykazać składki na przedmiotowe ubezpieczenia należne od wyrównania zasiłku macierzyńskiego,
- raportu ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy 315, w którym należy wykazać okres, za który przysługuje wyrównanie zasiłku macierzyńskiego i jego kwotę,
– należy przekazać do ZUS za ten miesiąc także raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX i kodem świadczenia/przerwy 350.
Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego podlegają finansowaniu ze środków budżetu państwa. Dlatego też składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, należne od łącznej kwoty wyrównań zasiłków macierzyńskich, wypłaconych w danym miesiącu, należy rozliczyć w polach 10 i 11 bloku IV deklaracji ZUS DRA składanej za ten miesiąc.
Płatnicy składek, którzy przekazują do ZUS dokumenty ubezpieczeniowe w formie elektronicznej, przy wykorzystaniu programu „Płatnik”, po wypełnieniu dokumentów rozliczeniowych w wyżej zaprezentowany sposób mogą być ostrzegani przez ten program o wystąpieniu błędu nr 65000401 „Podane kody świadczenia/przerwy nie mogą wystąpić w tym samym czasie”. Zgodnie ze stanowiskiem ZUS tego rodzaju błąd nie jest błędem krytycznym, a co za tym idzie, dokumenty rozliczeniowe zostaną prawidłowo przetworzone.
Składki na ubezpieczenie zdrowotne od kwoty wyrównania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy
W odróżnieniu od ubezpieczeń społecznych wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast podobnie jak w zakresie ubezpieczeń społecznych odsetki ustawowe od wyrównania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.
W związku z powyższym od wypłacanej pracownikowi kwoty wyrównania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy pracodawca jest zobowiązany potrącić składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przedmiotowe składki należy wykazać w raporcie ZUS RCA składanym za miesiąc, w którym kwota wyrównania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy została pracownikowi wypłacona.
Podstawa prawna: - art. 41 ust. 1 i art. 61 ust. 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267),
- art. 6 ust. 1 pkt 19) oraz art. 85 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 81 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm.);
- art. 85, art. 291 § 1 oraz art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- art. 481 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.);
- § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 12, poz. 104).
- art. 6 ust. 1 pkt 19) oraz art. 85 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 81 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm.);
- art. 85, art. 291 § 1 oraz art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- art. 481 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.);
- § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1 lutego 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń z ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 12, poz. 104).
Tekst opublikowany: 2 października 2008 r.
