Jak prawidłowo ustalić podatek akcyzowy przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego?

Podatników dokonujących sprzedaży samochodów osobowych przed ich pierwszą rejestracją na terytorium kraju dotyczą szczególne zasady opodatkowania podatkiem akcyzowym. To samo dotyczy importerów i podmiotów dokonujących wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów osobowych.

Kiedy powstaje obowiązek zapłaty akcyzy w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego?

Samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, podlegają akcyzie (art. 80 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym, Dz.U. nr 29, poz. 297 z późn. zm., dalej zwana upa). Samochody osobowe są wyrobami akcyzowymi niezharmonizowanymi.

Podatnikami akcyzy od samochodów (zgodnie z art. 80 ust. 2 upa) są:
- podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju,
- importerzy i podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego.

Zatem opodatkowaniu akcyzą podlega sprzedaż samochodu osobowego na terenie kraju przed jego pierwszą rejestracją wraz z czynnościami traktowanymi przez ustawę o podatku akcyzowym jako sprzedaż na terenie kraju (art. 4 ust. 2 upa) oraz import i nabycie wewnątrzwspólnotowe samochodu.

Wśród podatników akcyzy od samochodów w art. 80 ust. 2 upa nie zostały wymienione podmioty dokonujące dostaw wewnątrzwspólnotowych tych samochodów, w związku z powyższym dostawa wewnątrzwspólnotowa samochodów osobowych nie podlega akcyzie.

Przy rejestracji samochodu osobowego zgodnie z przepisami o ruchu drogowym jesteś w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego zobowiązany przedstawić, wydany przez właściwy organ podatkowy, dokument potwierdzający zapłatę akcyzy na terytorium kraju (art. 82 ust. 4 upa).

Organem podatkowym w sprawie akcyzy jest w pierwszej instancji naczelnik urzędu celnego, w drugiej instancji dyrektor izby celnej właściwy ze względu na miejsce wykonywania czynności opodatkowanych.
Jeżeli czynności opodatkowane są wykonywane na terenie należącym do właściwości dwóch lub więcej organów podatkowych, właściwość miejscową ustalasz w przypadku:
- osób prawnych - ze względu na ich siedzibę,
- osób fizycznych - ze względu na miejsce zamieszkania.

Przy nabyciu wewnątrzwspólnotowym wyrobów akcyzowych w stosunku do osób nieprowadzących działalności gospodarczej właściwość ustalasz w wyżej wymieniony sposób. W przypadku importu wyrobów akcyzowych organem właściwym jest naczelnik urzędu celnego właściwy do wymiaru należności celnych. Jeżeli na podstawie wyżej wymienionych zasad nie możesz ustalić właściwości miejscowej, organem właściwym jest Naczelnik Urzędu Celnego I w Warszawie (rozporządzenie Ministra Finansów w 19 kwietnia 2004 r. w sprawie wykazu i terytorialnego zasięgu działania urzędów celnych i izb celnych, których odpowiednio naczelnicy i dyrektorzy są właściwi do wykonywania zadań w zakresie akcyzy na terytorium kraju (Dz.U. nr 82, poz. 751).

Obowiązek przedstawienia dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy dotyczy wyłącznie podmiotów, które dokonują nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego na własny użytek, jednakże odnosi się zarówno do osób fizycznych, jak i podmiotów gospodarczych prowadzących działalność gospodarczą inną niż polegającą na obrocie samochodami osobowymi.

Wydanie zaświadczenia potwierdzającego zapłatę akcyzy (o którym mowa w art. 82 ust. 4 upa) od samochodu podlega opłacie skarbowej w wysokości 11 zł, na podstawie ust. 11 pkt 3 części III załącznika do ustawy z 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. nr 86, poz. 960 ze zm.).

Obowiązek przedstawienia dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy nie dotyczy podmiotów prowadzących działalność gospodarczą polegającą na obrocie samochodami osobowymi, które nie rejestrują sprowadzanych samochodów. Wyjątek ten nie ma zastosowania, w przypadku gdy podmioty te dokonują nabycia samochodu osobowego na ich własny użytek.

Jeżeli jednak podmiot nieprowadzący działalności gospodarczej polegającej na obrocie samochodami osobowymi, który sprowadził samochód osobowy w ramach nabycia wewnątrzwspólnotowego, sprzeda ten samochód przed jego rejestracją, to zgodnie z art. 82 ust. 5 upa, jest zobowiązany do przekazania nabywcy dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju.
Dokumentem potwierdzającym zapłatę akcyzy jest w przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie obrotu pojazdami faktura z wykazaną kwotą akcyzy (§ 1 ust. 2 pkt 8 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, Dz.U. nr 133, poz. 1123 ze zm.).

Na takim stanowisku stoi również Ministerstwo Finansów (pismo z 24 czerwca 2004 r. PA-VI- 03/109.6/04/1640 p.o. Zastępcy Dyrektora Departamentu Podatku Akcyzowego skierowane do dyrektorów izb celnych).



W przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego podstawą opodatkowania jest kwota, jaką nabywca jest obowiązany zapłacić (art. 82 ust. 3 upa) - stawka akcyzy jest wyrażona w przypadku samochodów osobowych procentowo.

Nabycie wewnątrzwspólnotowe jest czynnością obejmującą przemieszczenie wyrobów akcyzowych z terytorium państwa członkowskiego na terytorium kraju, czyli na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (art. 2 pkt 11 upa).

Jeżeli nabyłeś samochód osobowy niezarejestrowany na terytorium kraju (na podstawie art. 81 ust. 1 upa), masz obowiązek po przywozie na terytorium kraju złożyć deklarację uproszczoną w terminie 5 dni od dnia nabycia wewnątrzwspólnotowego oraz dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji pojazdu.

Jak wiesz, przyjmując deklarację uproszczoną, organ podatkowy ma prawo dokonać przeglądu samochodu, którego dotyczy składana deklaracja w celu ustalenia stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do stwierdzenia zgodności z przedstawionymi dokumentami i ustalić prawidłowość nr VIN wynikającego z przedłożonych dokumentów (art. 272 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm., dalej zwanej op).
Czynności sprawdzające nie są konieczne, jeżeli prawidłowość niniejszego numeru jest potwierdzona przez odpowiednią stację diagnostyczną.

Jeżeli w ramach podjętych czynności sprawdzających organ podatkowy stwierdzi rażące zaniżenie zadeklarowanej podstawy opodatkowania nabytego samochodu, może wszcząć postępowanie podatkowe. Ma ono na celu ustalenie prawidłowej podstawy opodatkowania, jeżeli ekonomiczne przesłanki przemawiają za dochodzeniem prawidłowej wysokości należności podatkowych w postępowaniu podatkowym.
Ceny rynkowe samochodów osobowych są na bieżąco aktualizowane i znane organom podatkowym.

Ponieważ zgodnie z zasadą postępowania podatkowego, która nakazuje dochodzić do prawdy obiektywnej wszelkimi drogami, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 op). W postępowaniu podatkowym organ podatkowy może w celu wyjaśnienia sprawy:

- dokonać oględzin przedmiotowego samochodu (art. 198 § 1 op),
- wezwać strony do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonać określonej czynności osobiście (art. 155 § 1 op),
- w razie niewyrażenia zgody przez stronę lub gdy przesłuchanie jej nie przyniosło określonych efektów - przesłuchać świadków,
- ewentualnie wystąpić do sprzedawcy samochodu lub organu podatkowego w kraju sprzedawcy z prośbą o weryfikację dokumentów sprzedaży,
- posiłkowo wystąpić do właściwego organu podatkowego o udzielenie informacji co do przyjmowanej wartości przy określaniu kwoty podatku od czynności cywilnoprawnych w przypadku danego rodzaju samochodu,
- w razie potrzeby powołać biegłego w celu oszacowania wartości samochodu (art. 197 § 1 op).

Taką opinię wyraziło Ministerstwo Finansów w piśmie z 13 maja 2004 r. PA-VI- 03/109.4/04/1640 p.o. Dyrektora Departamentu Podatku Akcyzowego skierowanym do dyrektorów izb celnych.

Należy również pamiętać, że na gruncie podatku akcyzowego darowizna jest traktowana jako sprzedaż na terytorium kraju (art. 4 ust. 2 pkt 6 upa). Ponieważ w przypadku darowizny nie ma kwoty należnej z tytułu sprzedaży, do ustalania podstawy opodatkowania można odwołać się do art. 10 ust. 5 upa, zgodnie z którym jeżeli nie można określić kwoty podstawy opodatkowania, ustala się ją na podstawie przeciętnych cen, stosowanych w danej miejscowości lub na rynku krajowym w obrocie wyrobami akcyzowymi tego samego rodzaju, w dniu powstania obowiązku podatkowego, pomniejszonych o kwotę podatku od towarów i usług oraz o kwotę akcyzy.

Jeżeli postępowanie podatkowe wykaże, że podatnik zaniżył podstawę opodatkowania, a przez to zobowiązanie podatkowe, wydanie decyzji w postępowaniu podatkowym może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania karnego skarbowego, na podstawie art. 56 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz.U. nr 83, poz. 930 z późn. zm.). Podatnik bowiem, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

Organy podatkowe w przypadkach budzących poważne wątpliwości zawsze mogą dążyć do ustalenia faktycznego dnia przemieszczenia (sprowadzenia) samochodu na terytorium kraju.
Mogą wówczas wziąć pod uwagę informacje wynikające z innych niż umowa bądź faktura dokumentów, które są wymagane przy rejestracji samochodu w kraju, np. dowód wyrejestrowania w państwie Unii Europejskiej czy inne dokumenty, np. przewozowe, kontrolowane w takim przypadku przez Straż Graniczną. Tym bardziej że organy podatkowe krajów Unii Europejskiej stale współpracują z krajowymi organami podatkowymi.

Tak stwierdziło Ministerstwo Finansów w piśmie z 9 czerwca 2004 r. PA-VI-03/109.5/04/1640 p.o. Dyrektora Departamentu Podatku Akcyzowego skierowanym do dyrektorów izb celnych.

Podatnicy są obowiązani do obliczenia i zapłaty akcyzy za okresy miesięczne w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek właściwej izby celnej, chyba że z przepisów ustawy wynika inny termin płatności (art. 19 upa).

W związku z tym właściwym dokumentem potwierdzającym zapłatę akcyzy jest potwierdzenie dokonania wpłaty podatku akcyzowego na rachunek izby celnej, zgodnie ze złożoną deklaracją podatkową. Deklarację wypełniasz na podstawie między innymi faktury lub innego dokumentu określającego wartość, ilość itp. towaru, za który jesteś zobowiązany uiścić podatek akcyzowy.

Wzór dokumentu, który wydaje organ celny po dokonaniu zapłaty podatku akcyzowego za samochód osobowy, został opublikowany w rozporządzeniu Ministra Finansów z 8 kwietnia 2004 r. w sprawie wzoru dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy od samochodu osobowego w nabyciu wewnątrzwspólnotowym (Dz.U. nr 74, poz. 672).

Może się zdarzyć, że na fakturze lub umowie sprzedaży cena jest podana w obcej walucie. Przeliczasz ją na złote według wyliczonego i ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski bieżącego kursu średniego waluty obcej na dzień wystawienia faktury, a w przypadku gdy nie jest wystawiona faktura - na dzień zawarcia umowy sprzedaży.
Jeżeli w dniu wystawienia faktury bądź zawarcia umowy bieżący kurs średni waluty obcej nie został wyliczony i ogłoszony, do przeliczenia stosujesz kurs wymiany ostatnio wyliczony i ogłoszony.

Istnieje możliwość zwrotu akcyzy podmiotowi, który dostarczył wyroby akcyzowe niezharmonizowane na terytorium państwa członkowskiego, od których akcyza została zapłacona na terytorium kraju (art. 77 ust. 3 upa).

Zwróć uwagę, że przepis ten nie ogranicza możliwości zwrotu do akcyzy zapłaconej tylko z tytułu dostawy wewnątrzwspólnotowej. Zatem zwrot ten może obejmować również akcyzę zapłaconą, np. z tytułu świadczenia usług polegających na wytwarzaniu wyrobów akcyzowych na terytorium kraju.

Pamiętaj, że obowiązek złożenia deklaracji jest uzależniony od powstania obowiązku podatkowego. Nie może zatem biec termin do złożenia deklaracji, jeśli wcześniej nie powstał obowiązek podatkowy.

Obowiązek podatkowy w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego powstaje z chwilą nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak niż z chwilą jego rejestracji (art. 80 ust. 3 pkt 3 upa).

Jeżeli zatem nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel nastąpi na terenie państwa członkowskiego, obowiązek podatkowy powstanie w tym momencie, pod warunkiem że nastąpi przemieszczenie samochodu na terytorium kraju.

Dopóki samochód nie zostanie przemieszczony na terytorium kraju, dopóty nie nastąpi nabycie wewnątrzwspólnotowe.

Termin do złożenia deklaracji uproszczonej w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego liczy się od dnia przemieszczenia samochodu na terytorium kraju. Jeżeli nabycie prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel nastąpi na terenie kraju, o terminie złożenia deklaracji uproszczonej nie będzie decydował dzień przemieszczenia samochodu na terytorium kraju, lecz dzień nabycia prawa rozporządzania samochodem jak właściciel, w którym powstanie obowiązek podatkowy.

Możesz mieć wątpliwości, jak ustalić dzień nabycia wewnątrzwspólnotowego bądź dzień nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, od którego będzie biegł pięciodniowy termin do złożenia deklaracji uproszczonej. Jeżeli nabyłeś samochód, którego nie zamierzasz sprzedać przed pierwszą rejestracją, nie ma większego znaczenia ustalenie tego dnia.

Deklarację podatkową dotyczącą akcyzy należy bowiem złożyć przed dokonaniem rejestracji, która jest ostatecznym terminem przewidzianym dla powstania obowiązku podatkowego oraz zapłaty podatku w tej sytuacji.

W przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych w celu ich sprzedaży przed pierwszą rejestracją, przy braku możliwości określenia dnia przemieszczenia samochodu na terytorium kraju, względnie nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel na terenie kraju, podmiot, który dokonał tego nabycia wewnątrzwspólnotowego, obowiązany jest do złożenia deklaracji uproszczonej oraz zapłaty podatku przed dokonaniem sprzedaży.

Na takim stanowisku wyrażonym w piśmie z 9 czerwca 2004 r. PA-VI-03/109.5/04/1640 p.o. Dyrektora Departamentu Podatku Akcyzowego skierowanym do dyrektorów izb celnych stoi resort finansów.

Podstawa prawna:
- art. 4 ust. 2, art. 77 ust. 3, art. 80 ust. 1 i 2, art. 82 ust. 3 i 4 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 29, poz. 297 z późn. zm.),
- art. 180 § 1, art. 198 § 1, art. 272 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.),
- § 1 ust. 2 pkt 8 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. nr 133, poz. 1123 ze zm.),
- rozporządzenie Ministra Finansów z 8 kwietnia 2004 r. w sprawie wzoru dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy od samochodu osobowego w nabyciu wewnątrzwspólnotowym (Dz.U. nr 74, poz. 672),
- art. 56 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz.U. nr 83, poz. 930 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Finansów w 19 kwietnia 2004 r. w sprawie wykazu i terytorialnego zasięgu działania urzędów celnych i izb celnych, których odpowiednio naczelnicy i dyrektorzy są właściwi do wykonywania zadań w zakresie akcyzy na terytorium kraju (Dz.U. nr 82, poz. 751),
- ust. 11 pkt 3 części III załącznika do ustawy z 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz.U. nr 86, poz. 960 ze zm.).

Autor: Seweryn Falewicz, prawnik