W jakim wymiarze udzielić pierwszego urlopu pracownikowi? Jak określić upływ miesiąca pracy? Czy można udzielić urlopu zaliczkowo? To tylko niektóre pytania najczęściej zadawane przez naszych Czytelników. Przeczytaj tekst i sprawdź odpowiedzi.
Z racji zatrudnienia na podstawie stosunku pracy pracownik ma prawo do corocznego nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego, za które przysługuje mu wynagrodzenie urlopowe. Nie może się zrzec tego prawa i musi go wykorzystać w naturze.
1. Urlop wypoczynkowy w wymiarze 1/12
Pracownik, który podejmuje pierwszy raz w życiu pracę i zostaje zatrudniony na podstawie stosunku pracy, uzyskuje prawo do urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w swojej karierze zawodowej nabywa, więc urlop „etapami” do końca roku kalendarzowego, w którym podjął pierwszą pracę. Zatem nabywa on wielokrotnie prawo do tego urlopu.
PRZYKŁAD
Jeżeli pracownik został zatrudniony 1 stycznia, prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego nabywa z upływem 31 stycznia. Natomiast, jeżeli podjął pracę 1 lutego prawo do urlopu nabywa z upływem 28 lutego, 1 marca - z upływem 31 marca. W przypadku, gdy pracownik został zatrudniony po raz pierwszy 15 lutego, prawo do pierwszego urlopu nabywa z upływem 14 marca, co oznacza, że 15 marca może już skorzystać z urlopu wypoczynkowego.
Oznacza to, że pracownik, który podejmuje pierwsze zatrudnienie w swojej karierze zawodowej nie musi czekać 6 miesięcy na nabycie prawa do pierwszej części urlopu czy też roku na nabycie prawa do pozostałej części urlopu.
| Taki ułamkowy urlop przysługuje w pierwszym roku pracy pracownika, a nie przez pierwszy rok pracy u danego pracodawcy. |
Pracownik po upływie miesiąca pracy będzie miał prawo do 1/12 wymiaru jego urlopu przysługującego po roku pracy. Zatem: 1/12 z 20 = 1 dzień i 2/3 dnia, czyli 1,66 dnia urlopu z upływem miesiąca pracy, a w przeliczeniu na godziny: 8 godzin + (2/3 x 8 godz.) = 8 godz. + 5 godz. i 1/3 godz. = 13 godz. i 20 minut.
2. Pierwszego urlopu się nie zaokrągla, chyba, że…
W Kodeksie pracy nie ma przepisu, który przewidywałby zaokrąglenie w górę niepełnego dnia urlopu do pełnego dnia. W związku z tym pracownikowi z upływem pierwszego miesiąca pracy należy udzielić 1,66 dnia urlopu, czyli 13 godz. i 20 minut.
Pracodawca może jednak na korzyść pracownika przyjąć metodę zaokrąglania wymiaru urlopu do pełnego dnia w górę. Zamiast 1,66 dnia pracodawca może udzielić pracownikowi 2 dni urlopu za przepracowany miesiąc pracy. Trzeba jednak pamiętać, aby przy tej metodzie zaokrąglania wymiar urlopu nie przekroczył 20 dni.
| Jeżeli pracodawca przyjmie u siebie taką metodę zaokrąglania urlopu w stosunku do pracowników podejmujących pierwsze w życiu zatrudnienie musi pamiętać, że powinien tę metodę stosować konsekwentnie zarówno w stosunku do pracowników, którzy chcą wykorzystać urlop wypoczynkowy już po upływie pierwszego miesiąca pracy, którzy ten urlop chcą wykorzystać dopiero po upływie kilku miesięcy pracy a także, z którymi stosunek pracy zostaje rozwiązany w trakcie roku kalendarzowego. |
3. Pierwszy urlop tylko z upływem miesiąca pracy
Pamiętajmy, że aby pracownik nabył prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego musi przepracować miesiąc.
W jaki sposób określić upływ miesiąca?
Zdaniem Sądu Najwyższego, dla celów urlopowych (także przy urlopach pracowników w pierwszym roku ich pracy) upływ miesiąca następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r., sygn. akt I PKN 47/96, OSNP 1997/17/310).
Zdaniem Sądu Najwyższego, dla celów urlopowych (także przy urlopach pracowników w pierwszym roku ich pracy) upływ miesiąca następuje w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r., sygn. akt I PKN 47/96, OSNP 1997/17/310).
Jeżeli pracownik nie osiągnął miesięcznego okresu zatrudnienia w roku kalendarzowym, w którym podjął pierwszą w życiu zawodowym pracę, powoduje, że nie nabywa on prawa do urlopu wypoczynkowego. Jednak, jeżeli pracownik ten podejmie pracę - nawiąże kolejny stosunek pracy, to nabędzie prawo do pierwszego urlopu, u tego pracodawcy, pod warunkiem, że uzupełni u niego staż pracy do pełnego miesiąca.
PRZYKŁAD
Pracownik w lutym pracował w firmie A - 10 dni. W marcu podjął pracę w firmie B, w której przepracował 5 dni. W kwietniu został zatrudniony w firmie C, gdzie przepracował również 5 dni. W maju zatrudnił pracownika pracodawca D. Aby pracodawca D mógł udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego, pracownik musi przepracować u niego 10 dni. Dopiero z upływem tych 10 dni pracy u pracodawcy D, pracownik nabędzie prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/12 przysługującego mu wymiaru.
4. Urlop udzielony zaliczkowo
Trzeba pamiętać, że pracodawca nie ma możliwości udzielenia pracownikowi urlopu zaliczkowo, jeżeli ten nie nabył jeszcze prawa do urlopu wypoczynkowego.
Pracodawca może jednak działać na korzyść pracownika i udzielić mu urlopu przed nabyciem do niego prawa, a także w wyższym wymiarze, pod warunkiem, że później nie potrąci tego urlopu z przysługującego wymiaru, tylko potraktuje to, jako urlop dodatkowy.
5. Pierwszy urlop przy zmianie etatu
Na wymiar urlopu pracownika, oprócz stażu pracy, ma wpływ wymiar etatu.
Jeżeli pracownik podjął pracę po raz pierwszy w życiu na pół etatu, a następnie po kilku miesiącach pracodawca zwiększył mu wymiar czasu pracy na cały etat, należy również zwiększyć ilość dni urlopu, jaka przysługuje pracownikowi.
Jak prawidłowo obliczyć wymiar urlopu z poszczególnych wymiarów czasu pracy?
PRZYKŁAD
Pracownik podjął pierwszą w życiu pracę 15 stycznia 2010 r. na pół etatu. Został zatrudniony na podstawie umowy na czas określony do 31 grudnia 2010 r. Od 1 maja 2010 r. zostanie mu zmieniony wymiar czasu pracy na cały etat. Obecnie wymiar urlopu, jaki mu przysługuje to 10 dni (cały etat 20 dni). W związku z tym, że pracownik rozpoczął pracę w trakcie miesiąca, upływ miesiąca pracy będzie następował 14. dnia każdego kolejnego miesiąca. Obliczając urlop trzeba przyjąć za podstawę wymiar urlopu, jaki wynika z jego aktualnego wymiaru czasu pracy, w którym jest zatrudniony na dzień nabycia prawa do urlopu. Pracownik nabędzie prawo do urlopu z upływem:
- 14 lutego - w wymiarze 1/12 z 10 dni = 0,83 dnia
- 14 marca - w wymiarze 1/12 z 10 dni = 0,83 dnia
- 14 kwietnia - w wymiarze 1/12 z 10 dni = 0,83 dnia
- 14 maja - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 czerwca - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 lipca - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 sierpnia - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 września - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 października - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 listopada - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
- 14 grudnia - w wymiarze 1/12 z 20 dni = 1,66 dnia
6. Kiedy pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu?
Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.
Przykładowo, jeżeli pracownik podjął pierwszą pracę 1 grudnia 2009 r. to z upływem 31 grudnia 2009 r. nabył prawo do pierwszego urlopu w wymiarze 1/12 przysługującego mu wymiaru urlopu. Natomiast 1 stycznia 2010 r. nabył już prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego.
Zdaniem Sądu Najwyższego pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego z dniem 1 stycznia danego roku, pomimo że pozostając w stosunku pracy nie przepracował w tym roku kalendarzowym ani jednego dnia w związku z pobieraniem świadczenia rehabilitacyjnego (uchwała Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1995 r., I PZP 10/95, OSNP 1995/18/228).
Podstawa prawna: - art.18, art.152, art.153 i art. 1541 § 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn.zm.).
