Jak opodatkować dochody ze środków pomocowych?

Ministerstwo Finansów wyjaśniło problemy dotyczące opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych i fizycznych dochodów pochodzących ze środków pomocowych finansowanych z funduszy strukturalnych oraz współfinansujących środków krajowych (pismo z 30 sierpnia 2006 r., znak DD6-8213-8/06/DZ/412). Ze środków takich finansowana jest różnego rodzaju pomoc, świadczenia pieniężne i niepieniężne, zatem warto znać prawidłowe zasady ich opodatkowania.

Pomoc finansowaną z funduszy strukturalnych ze względu na kierunki jej przeznaczenia można podzielić na środki, z których finansowane są programy:

- inwestycyjne,

- o charakterze społecznym i edukacyjnym, jak np. szkolenia, praktyki zawodowe w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub reorientacji zawodowej, usług doradczych, informacji zawodowej, pomocy stypendialnej dla młodzieży, a także subsydiowanie zatrudnienia.

Do otrzymanej przez beneficjentów ostatecznych pomocy finansowanej z tych środków obowiązujące przepisy w zakresie podatków dochodowych stosuje się w zależności od celu, na jaki przeznaczone są te środki.

W przypadku gdy beneficjenci otrzymują pomoc i pochodzi ona ze środków pożyczonych z budżetu państwa na prefinansowanie realizowanych programów i projektów pomocowych, nie ma mowy o pomocy bezzwrotnej. Tego typu środki nie mogą korzystać ze zwolnienia przedmiotowego z podatków dochodowych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 23 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm., dalej: updop) oraz art. 21 ust. 1 pkt 46 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm., dalej: updof).

W przypadku otrzymania przez beneficjentów ostatecznych pomocy przeznaczonej na inwestycje wydatki poniesione na przedsięwzięcia objęte wsparciem finansowym nie są kosztami uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. b i c updop oraz art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b i c updof), a otrzymane środki pomocowe, jako zwrot tych wydatków, nie będą przychodami zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 6a updop oraz art. 14 ust. 3 pkt 3a updof. Natomiast odpisy amortyzacyjne od części wartości inwestycji, która została zrefundowana, nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów - stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 48 updop i art. 23 ust. 1 pkt 45updof.

Pomoc może być przeznaczona na wzmocnienie rozwoju zasobów ludzkich, a więc na cele o charakterze społecznym i edukacyjnym. Przy stosowaniu przepisów podatkowych należy wziąć pod uwagę rolę, jaką spełniają podmioty uczestniczące w realizacji określonego działania.

Jak wskazuje Ministerstwo Finansów, w tych Działaniach Projektodawca (ostateczny odbiorca) w istocie rzeczy jest wykonawcą określonych w umowie świadczeń za odpłatnością, a więc „usług”, których wykonanie zlecił odpowiedzialny za ich realizację beneficjent końcowy (Instytucja Wdrażająca).

Środki otrzymane przez Projektodawców z tytułu wykonanych świadczeń (usług) na rzecz Instytucji Wdrażających stanowią ich przychody stosownie do postanowień art. 12 ust. 1 pkt 1 updop i odpowiednio art. 14 ust. 2 pkt 2 updof. Natomiast wydatki sfinansowane z tych przychodów będą zaliczane do kosztów uzyskania przychodów stosownie do przepisów art. 15 ust. 1 updop i odpowiednio art. 22 ust. 1 updop.

Przy zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów skutki podatkowe dla Projektodawców prowadzących działalność gospodarczą będą neutralne, bowiem przychody z otrzymanych środków od Instytucji Wdrażających zostaną zrównoważone wydatkami (stanowiącymi koszt podatkowy) na sfinansowanie realizowanych projektów.

Ewentualne dochody uzyskane przez Projektodawców (ostatecznych odbiorców), będących osobami prawnymi, realizujących programy pomocowe będą zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych, jeżeli ich celem statutowym jest między innymi działalność oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, a dochód zostanie przeznaczony na cel określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 updop.

Podobna sytuacja wystąpi, gdy Projektodawcami (ostatecznymi odbiorcami) będą organizacje pożytku publicznego, o których mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego. Dochody tych organizacji, niezależnie od źródeł ich pochodzenia, są wolne od podatku dochodowego od osób prawnych w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej (art. 17 ust. 1 pkt 6c updop).

Taka pomoc jest przyznawana na szkolenia w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawodowych, usługi doradcze, praktyczną naukę zawodu, informację zawodową, pośrednictwo pracy, stypendia dla młodzieży wiejskiej, studentów pochodzących z obszarów zagrożonych marginalizacją, a także świadczenie usług doradczych i szkoleniowych m.in. dla osób zamierzających rozpocząć działalność gospodarczą, zapewnienie opieki indywidualnego doradcy, a także staże dla najlepszych absolwentów szkół wyższych, kontynuujących naukę na studiach doktoranckich i pracowników sektora badawczo-rozwojowego.

Są to świadczenia o charakterze pieniężnym, takie jak: stypendia pieniężne, oraz świadczenia niepieniężne, w tym szkolenia, doradztwo, stypendia rzeczowe, staże itp.

Jak wskazuje Ministerstwo Finansów, stosownie do postanowień art. 21 ust. 1 pkt 114 updof wolna od podatku dochodowego jest wartość otrzymanych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych oraz wartość świadczeń rzeczowych (w naturze) finansowanych lub współfinansowanych ze środków budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego, ze środków agencji rządowych lub ze środków pochodzących od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych, w ramach rządowych programów.

Przychodów osób prawnych z tytułu uczestnictwa w nieodpłatnych szkoleniach finansowanych ze środków, o których mowa w art. 12 ust. 4 pkt 14 updop, nie zalicza się do przychodów do celów podatku dochodowego od osób prawnych. Przepis ten ma zastosowanie także do przychodów z tytułu uczestnictwa osób prawnych w nieodpłatnych szkoleniach finansowanych z funduszy strukturalnych.

Natomiast świadczenia o charakterze pieniężnym, do których należą m.in.:

- wypłacane stypendia dla uczniów i studentów, w tym: refundacje kosztów zakwaterowania i dojazdów, są wolne od podatku, o ile mieszczą się w dyspozycji przepisu art. 21 ust. 1 pkt 40b updof,

- wypłacane stypendia doktoranckie korzystają ze zwolnienia od podatku, o ile zasady ich przyznawania zostały, na wniosek projektodawcy, zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (art. 21 ust. 1 pkt 39 updof),

- zwrot kosztów podróży w przypadku osób dojeżdżających na szkolenia korzysta ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. b updof, do wysokości limitu określonego w tym przepisie.

Jednocześnie świadczenia, takie jak:

- dodatki do praktyk dla studentów oraz uczniów szkół ponadgimnazjalnych,

- dodatki stażowe dla absolwentów szkół wyższych,

- koszty opieki nad dziećmi i osobami zależnymi,

podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jako przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 updof. Od dochodów tych nie ma obowiązku odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy w ciągu roku podatkowego. Podmiot dokonujący wypłaty jest natomiast zobligowany, w myśl art. 42a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, do przekazania w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, podatnikowi oraz właściwemu dla podatnika urzędowi skarbowemu, informacji PIT-8C, w której wykaże kwotę przychodu z tytułu przedmiotowych wypłat. Podatnik natomiast ma obowiązek wykazać dochody z tego tytułu w zeznaniu podatkowym.

Ze środków pochodzących z funduszy strukturalnych są również finansowane wynagrodzenia osób zatrudnionych (na podstawie stosunku pracy lub umów cywilnoprawnych) przy realizacji programu, tj. w zakresie przygotowania, wyboru, oceny, monitorowania projektów i programu, weryfikacji płatności i kontroli finansowej.

Żadne ze zwolnień przedmiotowych, określonych w art. 21 updof, nie ma zastosowania do przychodów ze stosunku pracy i stosunków pokrewnych oraz z umów cywilnoprawnych uzyskanych przez osoby uczestniczące we wdrażaniu programów finansowanych z funduszy strukturalnych. W konsekwencji przychody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym na ogólnych zasadach. Oznacza to, że od dochodów ze stosunku pracy płatnik ma obowiązek poboru zaliczek na podatek stosownie do art. 32 updof i odpowiednio od dochodów z umów cywilnoprawnych, stosownie do art. 41 ust. 1 updof.

Pieniężny charakter pomocy warunkuje to, że otrzymane środki podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, bowiem stanowią przychód, o którym mowa w art. 20 ust. 1 updof.

Taka pomoc jest udzielana na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 17 listopada 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na wspieranie inwestycji w zakresie zatrudnienia (Dz.U. nr 267, poz. 2653 z późn. zm.).

Zgodnie z tym rozporządzeniem przedsiębiorcy mogą uzyskać dofinansowanie kosztów płacy pracowników przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące od dnia ich zatrudnienia w utworzonych miejscach pracy.

Pomoc jest udzielana na wniosek przedsiębiorcy przez samorząd województwa lub dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy występujące jako Instytucje Wdrażające. Przedsiębiorca, którego wniosek został przyjęty do realizacji, na podstawie umowy zawartej z Instytucją Wdrażającą otrzymuje pomoc jako jej odbiorca ostateczny.

Przedsiębiorca może otrzymać pomoc na ten cel również za pośrednictwem innych instytucji, jak na przykład: jednostki samorządu terytorialnego, placówki prowadzącej kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych, organizacji pozarządowej specjalizującej się w pomocy osobom poszukującym pracy, samorządu gospodarczego. Instytucje pośredniczące w takich przypadkach pełnią rolę ostatecznych odbiorców pomocy, które przekazują środki przedsiębiorcy na podstawie zawartej z nim umowy.

W ocenie Ministerstwa Finansów w obu przypadkach pomoc udzielona ostatecznemu odbiorcy stanowi jego przychód zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 updop i odpowiednio art. 14 ust. 2 pkt 2 updof. Natomiast wydatki (koszty kwalifikowane pomocy) sfinansowane z tych przychodów będą zaliczane do kosztów uzyskania przychodów stosownie do przepisów art. 15 ust. 1 updop i art. 22 ust. 1 updof.

Przy zastosowaniu wskazanych przepisów skutki podatkowe, zarówno dla ostatecznych odbiorców, jak i przedsiębiorców otrzymujących dofinansowanie kosztów płacy za pośrednictwem instytucji będącej ostatecznym odbiorcą, będą neutralne, bowiem w każdym przypadku przychody z otrzymanych środków pomocowych zostaną zrównoważone wydatkami (stanowiącymi koszt podatkowy) na sfinansowanie realizowanego działania polegającego na subsydiowaniu zatrudnienia.

Beneficjentami ostatecznymi omawianej pomocy są pracownicy przemysłów i sektorów podlegających procesowi restrukturyzacji i inne osoby zagrożone utratą pracy z powodu procesów restrukturyzacyjnych, a także rolnicy i ich domownicy, którzy podjęli zatrudnienie w sferze pozarolniczej.

Wynagrodzenia otrzymane przez beneficjentów ostatecznych (pracowników) stanowią przychody ze stosunku pracy, o których mowa w art. 12 ust. 1 updof, od których płatnik jest obowiązany pobierać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, zgodnie z art. 32 updof.

Taka pomoc wynika również z przepisów ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy. W przypadku otrzymania przez przedsiębiorcę pomocy przeznaczonej na inwestycje wydatki poniesione na przedsięwzięcia objęte wsparciem finansowym nie są kosztami uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. b i c updop oraz art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b i c updof), a otrzymane środki pomocowe, jako zwrot tych wydatków, nie będą przychodami zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 6a updop oraz art. 14 ust. 3 pkt 3a updof. Natomiast odpisy amortyzacyjne od części wartości inwestycji, która została zrefundowana, nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów odpowiednio do art. 16 ust. 1 pkt 48 updop i art. 23 ust. 1 pkt 45 updof.