Co oznaczają dla biur rachunkowych nowe przepisy dotyczące Generalnego Inspektora Informacji Finansowej? Sprawdź, czy biura rachunkowe muszą się zarejestrować i o czym mają obowiązek powiadamiać.
Generalny Inspektor Informacji Finansowej jest jednym z organów państwa zajmującym się uzyskiwaniem, gromadzeniem, przetwarzaniem i analizowaniem informacji związanych podejmowaniem działań w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
Z dniem 22 października 2009 r. znowelizowana została natomiast dość obszernie ustawa (łącznie z jej tytułem), w oparciu o którą Generalny Inspektor Informacji Finansowej wykonuje powierzone mu zadanie. Stąd też na podstawie przepisów art. 2 pkt. 1 ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1505 ze zm., dalej: o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu) powiedzieć należy, że wymienione zostały tam podmioty określane mianem instytucji obowiązanych, na które ustawa ta nałożyła określone obowiązki, a wśród nich wymieniono również podmioty prowadzące usługowo księgi rachunkowe. Liczne obowiązki nałożone ww. instytucje zdefiniowane zostały w przepisach Rozdziału 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu: art. 8-10d.
Jeżeli biuro rachunkowe jako instytucja zobowiązana będzie przeprowadzało transakcję, której równowartość przekraczała 15.000 euro, to w takim przypadku będzie ono miało obowiązek zarejestrować taką transakcję, w tym również w przypadku, gdy jest ona przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji.
Przez pojęcie transakcji rozumie się dokonywane zarówno we własnym, jak i w cudzym imieniu, na własny, jak i na cudzy rachunek:
Z dniem 22 października 2009 r. znowelizowana została natomiast dość obszernie ustawa (łącznie z jej tytułem), w oparciu o którą Generalny Inspektor Informacji Finansowej wykonuje powierzone mu zadanie. Stąd też na podstawie przepisów art. 2 pkt. 1 ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. nr 153, poz. 1505 ze zm., dalej: o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu) powiedzieć należy, że wymienione zostały tam podmioty określane mianem instytucji obowiązanych, na które ustawa ta nałożyła określone obowiązki, a wśród nich wymieniono również podmioty prowadzące usługowo księgi rachunkowe. Liczne obowiązki nałożone ww. instytucje zdefiniowane zostały w przepisach Rozdziału 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu: art. 8-10d.
Jeżeli biuro rachunkowe jako instytucja zobowiązana będzie przeprowadzało transakcję, której równowartość przekraczała 15.000 euro, to w takim przypadku będzie ono miało obowiązek zarejestrować taką transakcję, w tym również w przypadku, gdy jest ona przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji.
Przez pojęcie transakcji rozumie się dokonywane zarówno we własnym, jak i w cudzym imieniu, na własny, jak i na cudzy rachunek:
- wpłaty i wypłaty w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, w tym przekazy pieniężne dokonywane drogą elektroniczną i rozumiane zgodnie z art. 2 pkt 7 Rozporządzenia nr 1781/2006 Parlamentu Europejskiego z 15 listopada 2006 r. w sprawie informacji o zleceniodawcach, które towarzyszą przekazom pieniężnym (Dz.Urz. UE seria L z 2006 r. Nr 345 str 1), zlecone zarówno na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i poza nim,
- kupno i sprzedaż wartości dewizowych,
- przeniesienie własności lub posiadania wartości majątkowych, w tym oddanie w komis lub pod zastaw takich wartości, oraz przeniesienie wartości majątkowych pomiędzy rachunkami należącymi do tego samego klienta,
- zamianę wierzytelności na akcje lub udziały.
Przy czym obowiązek rejestrowania transakcji nie dotyczy:
- przelewu z rachunku na rachunek lokaty terminowej, które należą do tego samego klienta w tej samej instytucji obowiązanej;
- przelewu na rachunek z rachunku lokaty terminowej, które należą do tego samego klienta w tej samej instytucji obowiązanej;
- przelewów przychodzących, z wyjątkiem przelewów przychodzących z zagranicy;
- transakcji związanych z gospodarką własną instytucji obowiązanych;
- transakcji tymczasowego przewłaszczenia na zabezpieczenie wartości majątkowych, wykonanej na czas trwania umowy przewłaszczenia z instytucją obowiązaną;
- przypadków określonych w art. 9d ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
Ponadto biuro rachunkowe, jako instytucja obowiązana powinno prowadzić bieżącą analizę przeprowadzanych transakcji. Wyniki analiz należy dokumentować w formie papierowej lub elektronicznej. Wyniki tych analiz trzeba przechowywać są przez okres 5 lat, licząc od pierwszego dnia roku następującego po roku, w którym zostały przeprowadzone.
W przypadku likwidacji, połączenia, podziału oraz przekształcenia instytucji obowiązanej do przechowywania dokumentacji stosuje się odpowiednio przepisy art. 76 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223), czyli że:
W przypadku likwidacji, połączenia, podziału oraz przekształcenia instytucji obowiązanej do przechowywania dokumentacji stosuje się odpowiednio przepisy art. 76 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223), czyli że:
- przy zakończeniu swojej działalności przez biuro rachunkowe w wyniku połączenia z inną jednostką lub przekształcenia formy prawnej dokumentację przechowuje jednostka kontynuująca działalność;
- przy likwidacji działalności dokumentację przechowuje właściciel biura, bądź inna wyznaczona osoba lub jednostka - o miejscu przechowywania właściciel, likwidator jednostki lub syndyk masy upadłościowej informuje właściwy sąd lub inny organ prowadzący rejestr lub ewidencję działalności gospodarczej oraz urząd skarbowy.
Oprócz powyższego instytucje obowiązane, w tym biura rachunkowe, zobowiązane są do stosowania wobec swoich klientów środków bezpieczeństwa finansowego. Zakres ich stosowania określa się na podstawie oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, z uwzględnieniem w szczególności rodzaju klienta, stosunków gospodarczych, produktów lub transakcji.
Środki bezpieczeństwa finansowego należy stosować w szczególności:
- przy zawieraniu umowy z klientem;
- przy przeprowadzaniu transakcji z klientem, z którym instytucja obowiązana nie zawarła uprzednio umowy, której bez względu na to czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja czy kilka operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane;
- gdy istnieje podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu bez względu na wartość transakcji, formę organizacyjną oraz rodzaj klienta;
- gdy zachodzi wątpliwość czy otrzymane wcześniej dane identyfikacyjne podmiotowe, o których mowa w art. 9 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu są prawdziwe lub pełne.
W przypadku gdy nie można wykonać obowiązków identyfikacyjnych instytucja obowiązana, zatem i biuro rachunkowe, nie przeprowadza transakcji, nie podpisuje umowy z klientem lub rozwiązuje zawarte umowy. Ponadto w uzasadnionych przypadkach, które wynikają z uwzględnienia ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, należy przekazać Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej informacje o danym kliencie wraz z posiadanymi informacjami o planowanej przez niego transakcji.
Na żądanie organów informacji finansowej i organów, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (należą do nich: Prezes Narodowego Banku Polskiego w odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność kantorową; Komisja Nadzoru Finansowego; minister właściwy do spraw finansów publicznych w odniesieniu do podmiotów urządzających i prowadzących gry losowe, zakłady wzajemne, gry na automatach oraz gry na automatach o niskich wygranych; prezesi sądów apelacyjnych w odniesieniu do notariuszy; Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa; właściwi wojewodowie lub starostowie w odniesieniu do stowarzyszeń; organy kontroli skarbowej) instytucje obowiązane, także biura rachunkowe, wykazują środki bezpieczeństwa finansowego zastosowane przez nie w związku z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
Weryfikacja danych polega na sprawdzeniu i potwierdzeniu danych podmiotowych - powinno się jej dokonać przed zawarciem umowy z klientem lub przed przeprowadzeniem transakcji. Przy wykonywaniu obowiązków weryfikacji danych instytucje obowiązane mogą korzystać z usług innych podmiotów w zakresie wykonania obowiązków określonych w art. 8b ust. 3 pkt 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (w trybie jej przepisów można się zwrócić od udostępnienie informacji weryfikujących dane).
Uzyskane w ten sposób informacje należy przechowywać 5 lat.
Jeżeli instytucja obowiązana, a więc i biuro rachunkowe, otrzyma dyspozycję lub zlecenie przeprowadzenia transakcji bądź też mająca przeprowadzić transakcję w przyszłości lub posiadająca informacje o zamiarze przeprowadzenia transakcji, co do której zachodzi uzasadnione podejrzenie, że może ona mieć związek z popełnieniem przestępstwa, o którym mowa w art. 165a lub art. 299 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553), to w takim przypadku ma ona obowiązek niezwłocznie zawiadomić na piśmie GIIF, przekazując wszystkie posiadane (zarejestrowane) dane określone w art. 12 ust. 1 oraz art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wskazując jednocześnie przesłanki przemawiających za wstrzymaniem transakcji lub blokadą rachunku - wskazać również należy przewidywany termin jej realizacji. Jeżeli biuro rachunkowe posiadając informacje o podejrzanej transakcji nie jest instytucją mającą przeprowadzić tę transakcję, to zawiadomienie powinno również zawierać wskazanie instytucji, która ma ją faktycznie przeprowadzić.
Na okoliczność wypełniania obowiązków instytucje obowiązane wprowadzają w formie pisemnej wewnętrzną procedurę w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Powinna ona w szczególności zawierać określenie sposobu wykonania środków bezpieczeństwa finansowego, rejestracji transakcji, sposobu analizy i oceny ryzyka, przekazywania informacji o transakcjach Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej, procedury wstrzymania transakcji, blokady rachunku i zamrożenia wartości majątkowych, sposób przyjmowania oświadczeń, o których mowa w art. 9e ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, o ile są przyjmowane, oraz sposób przechowywania informacji.
Przy dokonywaniu analizy w celu określenia wysokości ryzyka instytucja obowiązana powinna uwzględnić w szczególności następujące kryteria:
Na żądanie organów informacji finansowej i organów, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (należą do nich: Prezes Narodowego Banku Polskiego w odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność kantorową; Komisja Nadzoru Finansowego; minister właściwy do spraw finansów publicznych w odniesieniu do podmiotów urządzających i prowadzących gry losowe, zakłady wzajemne, gry na automatach oraz gry na automatach o niskich wygranych; prezesi sądów apelacyjnych w odniesieniu do notariuszy; Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa; właściwi wojewodowie lub starostowie w odniesieniu do stowarzyszeń; organy kontroli skarbowej) instytucje obowiązane, także biura rachunkowe, wykazują środki bezpieczeństwa finansowego zastosowane przez nie w związku z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
Weryfikacja danych polega na sprawdzeniu i potwierdzeniu danych podmiotowych - powinno się jej dokonać przed zawarciem umowy z klientem lub przed przeprowadzeniem transakcji. Przy wykonywaniu obowiązków weryfikacji danych instytucje obowiązane mogą korzystać z usług innych podmiotów w zakresie wykonania obowiązków określonych w art. 8b ust. 3 pkt 1-3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (w trybie jej przepisów można się zwrócić od udostępnienie informacji weryfikujących dane).
Uzyskane w ten sposób informacje należy przechowywać 5 lat.
Jeżeli instytucja obowiązana, a więc i biuro rachunkowe, otrzyma dyspozycję lub zlecenie przeprowadzenia transakcji bądź też mająca przeprowadzić transakcję w przyszłości lub posiadająca informacje o zamiarze przeprowadzenia transakcji, co do której zachodzi uzasadnione podejrzenie, że może ona mieć związek z popełnieniem przestępstwa, o którym mowa w art. 165a lub art. 299 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. nr 88, poz. 553), to w takim przypadku ma ona obowiązek niezwłocznie zawiadomić na piśmie GIIF, przekazując wszystkie posiadane (zarejestrowane) dane określone w art. 12 ust. 1 oraz art. 12a ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wskazując jednocześnie przesłanki przemawiających za wstrzymaniem transakcji lub blokadą rachunku - wskazać również należy przewidywany termin jej realizacji. Jeżeli biuro rachunkowe posiadając informacje o podejrzanej transakcji nie jest instytucją mającą przeprowadzić tę transakcję, to zawiadomienie powinno również zawierać wskazanie instytucji, która ma ją faktycznie przeprowadzić.
Na okoliczność wypełniania obowiązków instytucje obowiązane wprowadzają w formie pisemnej wewnętrzną procedurę w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Powinna ona w szczególności zawierać określenie sposobu wykonania środków bezpieczeństwa finansowego, rejestracji transakcji, sposobu analizy i oceny ryzyka, przekazywania informacji o transakcjach Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej, procedury wstrzymania transakcji, blokady rachunku i zamrożenia wartości majątkowych, sposób przyjmowania oświadczeń, o których mowa w art. 9e ust. 5 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, o ile są przyjmowane, oraz sposób przechowywania informacji.
Przy dokonywaniu analizy w celu określenia wysokości ryzyka instytucja obowiązana powinna uwzględnić w szczególności następujące kryteria:
- ekonomiczne - polegające na ocenie transakcji klienta pod względem celu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej;
- geograficzne - polegające na dokonywaniu transakcji nieuzasadnionych charakterem działalności gospodarczej zawieranych z podmiotami z państw, w których występuje wysokie zagrożenie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu;
- przedmiotowe - polegające na prowadzeniu przez klienta działalności gospodarczej wysokiego ryzyka z punktu widzenia podatności na pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu;
- behawioralne - polegające na nietypowym, w danej sytuacji, zachowaniu klienta.
Instytucje obowiązane, także biura rachunkowe, wyznaczają osoby odpowiedzialne za wykonanie nałożonych na nie obowiązków. W przypadku instytucji obowiązanych wykonujących działalność jednoosobowo, osobą odpowiedzialną jest osoba wykonująca tę działalność. W celu należytego wykonywania obowiązków należy zapewnić udział pracowników, wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w instytucji obowiązanej, w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków. Jeżeli działalność jest prowadzona jednoosobowo, obowiązek uczestniczeniach w szkoleniach spoczywa na osobie prowadzącej.
Informacje o transakcjach zarejestrowanych zgodnie z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (transakcja powyżej 15.000 euro, w tym również podzielona na kilka mniejszych lub każda, jeżeli jej okoliczności wskazują, że może ona mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu) należy przekazywać GIIF. Przekazanie to polega na przesłaniu lub dostarczeniu danych z rejestru transakcji, w tym również z wykorzystaniem informatycznych nośników danych. Informacje o transakcjach powyżej 15.000 euro mogą być przekazywane za pośrednictwem izb gospodarczych zrzeszających instytucje obowiązane i banków zrzeszających banki spółdzielcze.
Co do zarejestrowania biura rachunkowego dla celów przewidzianych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu powiedzieć trzeba, że w jej przepisach nie przewidziano żadnego obowiązku w tym zakresie. Stąd też żadna z instytucji obowiązanych nie musi się nigdzie rejestrować.
W uzupełnieniu należy dodać, że niedopełnienie opisanych wyżej obowiązków lub ujawnienie zgromadzonych informacji osobom nieuprawnionym, bądź też osobom, których transakcja dotyczy albo wykorzystywanie tych informacji w sposób niezgodny z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 3 lat - działanie nieumyślne w tym zakresie zagrożone jest karą grzywny.
Odmowa przekazania informacji lub dokumentów Generalnemu Inspektorowie Informacji Finansowej, bądź też przekazanie nieprawdziwych lub zatajenie prawdziwych danych dotyczących transakcji lub rachunków zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli w wyniku czynu zagrożonego karą na podstawie przepisów z art. 35-36 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wyrządzona zostanie znaczna szkoda to w takich okolicznościach zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi od 6 miesięcy do 8 lat. Udaremnianie lub utrudnianie przeprowadzenia czynności kontrolnych w zakresie przestrzegania przepisów ustawy zagrożone jest karą grzywny.
Tekst opublikowany: 8 stycznia 2010 r.
Informacje o transakcjach zarejestrowanych zgodnie z art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (transakcja powyżej 15.000 euro, w tym również podzielona na kilka mniejszych lub każda, jeżeli jej okoliczności wskazują, że może ona mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu) należy przekazywać GIIF. Przekazanie to polega na przesłaniu lub dostarczeniu danych z rejestru transakcji, w tym również z wykorzystaniem informatycznych nośników danych. Informacje o transakcjach powyżej 15.000 euro mogą być przekazywane za pośrednictwem izb gospodarczych zrzeszających instytucje obowiązane i banków zrzeszających banki spółdzielcze.
Co do zarejestrowania biura rachunkowego dla celów przewidzianych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu powiedzieć trzeba, że w jej przepisach nie przewidziano żadnego obowiązku w tym zakresie. Stąd też żadna z instytucji obowiązanych nie musi się nigdzie rejestrować.
W uzupełnieniu należy dodać, że niedopełnienie opisanych wyżej obowiązków lub ujawnienie zgromadzonych informacji osobom nieuprawnionym, bądź też osobom, których transakcja dotyczy albo wykorzystywanie tych informacji w sposób niezgodny z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 3 lat - działanie nieumyślne w tym zakresie zagrożone jest karą grzywny.
Odmowa przekazania informacji lub dokumentów Generalnemu Inspektorowie Informacji Finansowej, bądź też przekazanie nieprawdziwych lub zatajenie prawdziwych danych dotyczących transakcji lub rachunków zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli w wyniku czynu zagrożonego karą na podstawie przepisów z art. 35-36 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, wyrządzona zostanie znaczna szkoda to w takich okolicznościach zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi od 6 miesięcy do 8 lat. Udaremnianie lub utrudnianie przeprowadzenia czynności kontrolnych w zakresie przestrzegania przepisów ustawy zagrożone jest karą grzywny.
Tekst opublikowany: 8 stycznia 2010 r.
