Faktura bez podpisu dowodem księgowym?

W Komisji Finansów Publicznych znajdują się dwa projekty ustaw, które wprowadzą zmiany do ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm). Jeden z nich ma zapewnić korelację przepisów uor z przepisami dotyczącymi podatku VAT, która to zmiana jest niezbędna dla pełnej implementacji przepisów VI Dyrektywy. Drugi z projektów wprowadza zmiany w uor i w ustawie z 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 86 z późn. zm., zwana dalej ustawą o doradztwie podatkowym).

Nowelizacja ta wprowadza nowe rozwiązania odnośnie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów wykonujących doradztwo podatkowe, w tym podmiotów uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Ponadto dzięki nowym przepisom wpis na listę doradców podatkowych będą mogły uzyskać osoby, których kwalifikacje zawodowe nabyte w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu zostały uznane w Polsce. Poniżej omawiamy najważniejsze kwestie związane z tą nowelizacją.

Po 1 maja 2004 r. faktura VAT, którą wystawiasz, nie musi być podpisana ani przez dostawcę, ani przez odbiorcę (zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług, Dz.U. nr 97, poz. 971). Natomiast według art. 21 ust. 1 pkt 5 i ust. 1a uor podpisy nadal są niezbędne, aby faktura mogła być uznana za dowód księgowy.

Zmieniony art. 21 ust. 1a uor dopuszcza niezamieszczanie na dowodzie danych (o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 6) jak podpis wystawcy dowodu oraz osoby, której wydano lub od której przyjęto składniki aktywów oraz stwierdzenia sprawdzenia i zakwalifikowania dowodu do ujęcia w księgach rachunkowych przez wskazanie miesiąca oraz sposobu ujęcia dowodu w księgach rachunkowych (dekretacja), a także podpisu osoby odpowiedzialnej za te wskazania, jeżeli to wynika z odrębnych przepisów lub techniki dokumentowania zapisów księgowych. Tymi odrębnymi przepisami jest ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535).

Zmienione przepisy zaczną obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.



Projekt ustawy zmieniającej ustawę o doradztwie podatkowym i ustawę o rachunkowości wprowadza dwie zasadnicze zmiany.
Pierwsza z nich przewiduje, że podmioty uprawnione - na podstawie przepisów wykonawczych do uor - do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych będą uprawnione również do wykonywania niektórych czynności doradztwa podatkowego.

Chodzi o prowadzenie w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielania im pomocy w tym zakresie oraz sporządzania, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielania im pomocy w tym zakresie.

Projekt zrównuje zatem co do uprawnień i odpowiedzialności czynności doradztwa podatkowego wykonywane przez doradcę podatkowego, biegłego rewidenta z niektórymi czynnościami wykonywanymi przez osobę uprawnioną do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z 18 lipca 2002 r. w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (Dz.U. nr 120, poz. 1022 z późn. zm., zwane dalej rozporządzeniem w sprawie prowadzenia ksiąg). Czynności polegające na sporządzaniu zeznań i deklaracji podatkowych nie były dotychczas uznawane za czynności doradztwa podatkowego.



Druga ze zmian umożliwi uzyskanie wpisu na listę doradców podatkowych osobom, których kwalifikacje zawodowe nabyte w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) zostały uznane w Polsce. Tryb postępowania w sprawie uznania kwalifikacji tych osób reguluje ustawa z 26 kwietnia 2001 r. o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych (Dz.U. nr 87, poz. 954 z późn. zm., dalej zwana ustawą o uznawaniu kwalifikacji). Obywatelom państw członkowskich UE i EFTA, których kwalifikacje zostały uznane, zapewnia się bowiem prawo wykonywania w Rzeczypospolitej Polskiej zawodu regulowanego na takich samych zasadach jak osobom, które kwalifikacje do jego wykonywania uzyskały w RP (art. 1 ust. 3 ustawy o uznawaniu kwalifikacji).

Osoba, której kwalifikacje uznano, będzie mogła wystąpić z wnioskiem o wpis na listę doradców podatkowych w ciągu 12 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o uznaniu kwalifikacji. To, czy kandydat korzysta z pełni praw publicznych, podlegać będzie ocenie według prawa państwa, którego obywatelstwo posiada dana osoba. Osoba, która utraci prawo wykonywania zawodu w państwie pochodzenia, zostanie skreślona z listy doradców również w Polsce.



Projekt nowelizacji ustawy o doradztwie podatkowym dokonuje również zmian dotyczących zasad przeprowadzania egzaminu na doradcę podatkowego. Między innymi planuje się zrezygnować z publikowania aktualnego wykazu pytań i zadań egzaminacyjnych i poprzestać na przykładowym wykazie tych pytań. Zdaniem projektodawców obecny system nie wymaga szczególnie wysokiego poziomu wiedzy od osób, które przystępują do egzaminu pisemnego na doradcę podatkowego, z czym trudno się zgodzić, biorąc pod uwagę objętość materiału, jaki należy opanować oraz niewielką liczbę osób, która zdaje egzamin pomyślnie. Zmiany te mają wejść w życie już od 1 stycznia 2005 r.



Nowelizacja wprowadza zmiany przepisów uor i przepisów o doradztwie podatkowym dotyczących odpowiedzialności za szkody. Ustawy te mają być zmienione w ten sposób, aby uwzględniać zasady w systemie ubezpieczeń obowiązkowych wynikające z ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. nr 124, poz. 1152 oraz z 2004 r. nr 26, poz. 225, nr 96, poz. 959 i nr 141, poz. 1492) oraz innych ustaw nakładających obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na przedstawicieli różnych zawodów regulowanych.

Doradca podatkowy będzie zobowiązany dokonać ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody, które mogą wyniknąć w związku z prowadzoną działalnością określoną w art. 2 ust. 1 oraz art. 31 ust. 2-4 ustawy o doradztwie podatkowym.

Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem pełnego zakresu działalności doradców podatkowych jest uzasadnione ochroną interesów ich klientów, co nie podlega dyskusji.
Doradca wykonując czynności doradztwa podatkowego na rzecz podatnika, może jednocześnie prowadzić jego księgi rachunkowe lub dokonywać innych rozliczeń publicznoprawnych, na przykład dokonując rozliczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych.

Z tytułu wykonywania każdej z tych usług mogą powstać szkody narażające usługobiorcę na poważne konsekwencje finansowe, a nawet odpowiedzialność karną. Zatem każda z tych usług powinna być traktowana jednakowo.

Obecnie obowiązujące przepisy nie regulują tej kwestii na tyle jednoznacznie, że powstał spór co do tego, z ilu tytułów doradca podatkowy, który między innymi prowadzi księgi rachunkowe, powinien podlegać ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej.

Po zmianie jednolitym obowiązkowym ubezpieczeniem zostanie objęty cały zakres ustawowo dozwolonej działalności doradców podatkowych, co między innymi ułatwi dochodzenie odszkodowań, a klient nie będzie musiał ustalać, czy z tytułu określonego rodzaju usługi doradca podatkowy jest ubezpieczony, czy nie.

Według projektodawców takie rozwiązanie będzie również korzystne dla doradców podatkowych, którzy obecnie podlegają już obowiązkowemu ubezpieczeniu z dwóch tytułów, tj. z ustawy o doradztwie podatkowym oraz z ustawy o rachunkowości, jako osoby uprawnione do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Natomiast osoby uprawnione do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg są objęte obowiązkiem ubezpieczenia za szkody wyrządzone przy prowadzeniu tych ksiąg od 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 80a uor.

Na skutek zmiany, która uprawnia te osoby do wykonywania działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz sporządzania zeznań i deklaracji podatkowych, osoby te będą musiały się również obowiązkowo ubezpieczyć z tytułu tej działalności.

Obowiązkiem ubezpieczenia objęte zostaną również organizacje zawodowe posiadające osobowość prawną, spółdzielnie, stowarzyszenia lub izby gospodarcze oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne wpisane do rejestru osób prawnych uprawnionych do wykonywania doradztwa podatkowego w zakresie prowadzenia tej działalności.

Brak umowy ubezpieczenia będzie powodował skreślenie z listy doradców podatkowych (art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o doradztwie podatkowym) lub z rejestru osób prawnych uprawnionych do wykonywania doradztwa podatkowego (art. 16 pkt 2 lit. c ustawy o doradztwie podatkowym).

Projekt nowelizacji wprowadzający zmiany w uor, związane z wprowadzeniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności doradztwa podatkowego podmiotów uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, nakłada sankcję i na te osoby. Nałożono sankcję karną na osoby uprawnione do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie uor za prowadzenie działalności bez spełnienia obowiązku ubezpieczenia (według projektu ustawy nowe brzmienie art. 79 pkt 7 uor).

Sankcja ta dotyczy także (zgodnie z proponowanym brzmieniem art. 79 pkt 7 uor) osób uprawnionych do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych wykonujących czynności doradztwa podatkowego, jeżeli nie ubezpieczą się w tym zakresie.

Proponuje się bowiem zmianę przepisu art. 80a ust. 1 uor poprzez objęcie dodatkowo obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z wykonywaniem czynności doradztwa podatkowego, do których są uprawnione ww. podmioty.

Zmiana ta ma wykluczyć zawarcie dwóch umów ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, jednej wynikającej z obowiązku nałożonego przez uor w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych, drugiej - nałożonej przez ustawę o doradztwie podatkowym w zakresie wykonywania czynności doradztwa podatkowego przez podmioty usługowo prowadzące księgi rachunkowe i objęcie ich działalności jedną umową zawieraną na podstawie uor.

Zdaniem projektodawców nałożenie na osoby usługowo prowadzące księgi rachunkowe obowiązku ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej w pełnym zakresie może przyczynić się do zdyscyplinowania tych podmiotów do zabezpieczenia się przed powstaniem ewentualnych szkód z tytułu prowadzonej działalności.
Dochodzenia w sprawie przestępstw wymienionych w art. 79 uor przeciwko nieubezpieczonym prowadzić będą mogły obok Policji, również urzędy skarbowe oraz urzędy kontroli skarbowej (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 czerwca 2003 r. w sprawie określenia organów uprawnionych obok Policji do prowadzenia dochodzeń oraz organów uprawnionych do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również zakresu spraw zleconych tym organom (Dz.U. nr 108, poz. 1019 z późn. zm.).

Do zobowiązań wynikających z umów ubezpieczenia zawartych przed (planowanym) dniem wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 2005 r., zastosowanie będą miały przepisy dotychczasowe.

Podstawa prawna:
- art. 21 ust. 1 pkt 5 i ust. 1a ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.),
- § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 97, poz. 971),
- art. 2 ust. 1 oraz art. 31 ust. 2-4 ustawy z 5 lipca 1996 r. (Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 86 z późn. zm.),
- rozporządzenie Ministra Finansów z 18 lipca 2002 r. w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (Dz.U. nr 120, poz. 1022 z późn. zm.),
- ustawa z 26 kwietnia 2001 r. o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych (Dz.U. nr 87, poz. 954 z późn. zm.),
- § 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 czerwca 2003 r. w sprawie określenia organów uprawnionych obok Policji do prowadzenia dochodzeń oraz organów uprawnionych do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, jak również zakresu spraw zleconych tym organom (Dz.U. nr 108, poz. 1019 z późn. zm.).

Autor: Gabriel Gawroński, prawnik