RSS Mapa strony Ustaw jako startową Mój portal sobota, 2 sierpnia 2014 r.
Jesteś tutaj: Strona główna » Nowości » Nowości księgowe 2012 » Archiwum nowości księgowych » Nowości księgowe I kwartał 2012
Rozmiar tekstu:  f1 f2 f3
RSS
14.03.2012

Ewidencja wyniku finansowego w wariancie kalkulacyjnym i porównawczym

Prezentujemy kolejną część cyklu poświęconego sporządzaniu rachunku zysków i strat. Dziś sprawdzisz ewidencję wyniku finansowego w wariancie kalkulacyjnym i w wariancie porównawczym.

Księgowania związane z ustaleniem wyniku finansowego
Prawo bilansowe dopuszcza dwa różne warianty ustalania wyniku finansowego wynikające z odmiennego sposobu grupowania kosztów:
  • wariant kalkulacyjny i/lub
  • wariant porównawczy.
Powyższe metody różnią się od siebie jedynie sposobem ustalania wyniku z działalności operacyjnej.

Schemat 1. Warianty rachunku zysków i strat.

Źródło: opracowanie własne na podstawie uor.
Wariant kalkulacyjny
W metodzie kalkulacyjnej przychody ze sprzedaży przyrównujemy z kosztami w układzie funkcjonalno-kalkulacyjnym, czyli w zespole 5 „Koszty według typów działalności i ich rozliczanie”. Dokładniej rzecz ujmując, przychody z podstawowej działalności operacyjnej porównujesz z Kosztem własnym sprzedaży, na który składają się koszty:
  • sprzedanych produktów, towarów i materiałów
  • sprzedaży
  • ogólnego zarządu.
Możesz stosować ten wariant obliczania wyniku finansowego, także gdy równocześnie prowadzisz ewidencję w zespole 5 i w zespole 4 „Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”.

Metoda kalkulacyjnego ustalania wyniku finansowego wymaga wcześniejszej kalkulacji kosztów wytworzenia produktów. Polega ona na rozliczeniu tych kosztów na produkty sprzedane i na produkty niesprzedane, czyli zapasy. Koszty wytworzenia sprzedanych produktów służą do ustalenia wyniku finansowego, natomiast zapasy produktów wycenione po koszcie wytworzenia są wykazywane w aktywach bilansu.

Ewidencja wyniku finansowego w wariancie kalkulacyjnym przebiega następująco:
Schemat 2 Ustalanie wyniku finansowego - wariant kalkulacyjny

Stosowanie tego wariantu ustalania wyniku finansowego generuje informacje dotyczące rentowności i kosztochłonności różnych działów oraz rodzajów działalności. Umożliwia w ten sposób ocenę rezultatów osiąganych w poszczególnych segmentach działalności przedsiębiorstwa.
Wariant porównawczy
W porównawczej metodzie ustalania wyniku finansowego przedmiotem zainteresowania są koszty według rodzaju poniesione w roku obrotowym skorygowane o tę część, która wpłynęła na wysokość aktywów bilansu.

Koszty w tym układzie są zaprezentowane według rodzaju zużywanych zasobów, a nie ze względu na cel poniesienia, a więc w zespole 4 „ Koszty według rodzajów i ich rozliczenie”. Jednostka może także sporządzać wynik finansowy w tym wariancie, gdy prowadzi ewidencję kosztów w dwóch zespołach: 4 i 5. Koszty rodzajowe to najczęściej koszty proste, których nie dzieli się na bardziej elementarne składniki.

Prawo bilansowe wymienia tu następujące kategorie:
  • amortyzacja,
  • zużycie materiałów i energii,
  • usługi obce,
  • podatki i opłaty,
  • wynagrodzenia,
  • ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia,
  • pozostałe koszty rodzajowe.
Korekta kosztów wynika z faktu, iż przeksięgowane na wynik finansowy koszty nie zawsze oddają faktyczną wielkość kosztów wytworzenia sprzedanych produktów. Część z nich może dotyczyć produktów znajdujących się w magazynie bądź kosztów przyszłych okresów. Należy więc zmniejszyć koszty ujęte w wyniku finansowym o te, które nie były związane z uzyskaniem przychodu. Może również zaistnieć sytuacja odwrotna.

W danym okresie sprzedaż mogła przekroczyć produkcję, czyli nastąpiło zmniejszenie stanu magazynu lub mogło nastąpić zaliczenie w koszty wielkości wcześniej ujmowanych w rozliczeniach międzyokresowych. W takim przypadku korekta powiększa koszty.
Aby poznać wielkość korekty, przed przystąpieniem do ustalania wyniku finansowego należy ustalić zmianę stanu produktów. Procedura ta polega na porównaniu kosztów rodzajowych poniesionych w danym okresie z kosztem własnym sprzedanych produktów na koncie 490 „Rozliczenie kosztów rodzajowych”. Saldo tego konta wyraża zmianę stanu produktów.
W przypadku, gdy jednostka nie prowadzi ewidencji kosztów w układzie kalkulacyjnym, ustalenia zmiany stanu produktów dokonuje się przez analizę kont zespołu 6: produkty, półprodukty, odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych, rozliczenia międzyokresowe. Należy pamiętać, że w rachunku zysków i strat zmianę stanu produktów ujmujesz zawsze po stronie przychodów ze sprzedaży - zwiększenie jako wartość dodatnią, a zmniejszenie jako wartość ujemną.

Ustalanie wyniku finansowego metodą porównawczą wymaga także uwzględnienia obrotów wewnętrznych, czyli wytwarzania i wykorzystywania produktów na własne potrzeby podmiotu gospodarczego. Kategoria ta różni się od przychodów ze sprzedaży wyceną dokonywaną na poziomie kosztów wytworzenia produktów, a nie na podstawie cen sprzedaży produktów.

Operacje zaliczane do obrotów wewnętrznych nie wpływają bezpośrednio na wynik finansowy i nie powodują zmiany pierwotnych wartości kosztów w układzie rodzajowym. W celu ewidencjonowania kosztów tych operacji korzysta się z kont: „Obroty wewnętrzne” i  „Koszt obrotów wewnętrznych”.

Ewidencja wyniku finansowego w wariancie porównawczym wygląda następująco:
Schemat 3 Ustalenie wyniku finansowego - wariant porównawczy
Źródło: opracowanie własne
Co należy wykazywać w tych pozycjach rachunku zysków i strat?
Wariant kalkulacyjny - część dotycząca działalności podatkowej operacyjnej
Przychody

Przychody ze sprzedaży produktów - jako przychody ze sprzedaży ujmujesz  przychody ze sprzedaży produktów w tym usług w kraju i za granicą (dostawy wewnątrzwspólnotowe, eksport) wytworzonych przez jednostkę produktów (wyrobów gotowych, półfabrykatów, usług).

Przychody netto ze sprzedaży materiałów i towarów obejmują kwoty w cenach sprzedaży netto uzyskane ze sprzedaży składników majątkowych nabytych w celu odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym. W jednostkach dokonujących sprzedaży własnych wyrobów w swoich placówkach handlowych, w tej pozycji należy też zaprezentować przychód z tej sprzedaży.

Koszty
  • Koszt wytworzenia sprzedanych produktów to rzeczywiste koszty wytworzenia sprzedanych produktów (wyrobów gotowych, robót i usług), czyli  koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu.
  • Wartość sprzedanych towarów i materiałów - w tej pozycji wykazuje się wielkość kosztów wynikającą z zapisów na kontach Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia) i  Wartość sprzedanych materiałów. Odpowiada ona wartości tych zapasów, które zostały sprzedane. Wycena ich następuje według cen nabycia ewentualnie cen zakupu, jeśli jednostka stosuje ceny zakupu do ujmowania i wyceny materiałów i towarów (art. 34 ust. 1 pkt 1 uor).
  • Koszty sprzedaży to bardzo szeroka kategoria. Obejmuje ona przede wszystkim koszty handlowe w jednostkach prowadzących działalność handlową, detaliczną, gastronomiczną i skupu,  oraz koszty związane ze sprzedażą produktów gotowych. Może obejmować także inne koszty związane z procesem sprzedaży w podmiocie.
  • Koszty ogólnego zarządu to koszty poniesione na utrzymanie komórek organizacyjnych i stanowisk pracy wykonujących czynności o charakterze ogólnoadministracyjnym, tj. sprawujących w jednostce funkcje nadzorcze, kontrolne, ewidencyjno-sprawozdawcze itp. Są to także koszty, które nie są związane ani z procesem wytwarzania, ani procesem sprzedaży tylko dotyczą funkcjonowania podmiotu w ogóle.
Wariant porównawczy - część dotycząca działalności podatkowej operacyjnej
Przychody

Przychody ze sprzedaży produktów - jako przychody ze sprzedaży ujmujesz przychody ze sprzedaży produktów w tym usług w kraju i za granicą (dostawy wewnątrzwspólnotowe, eksport) wytworzonych przez jednostkę produktów (wyrobów gotowych, półfabrykatów, usług).

Zmiana stanu produktów - powstaje jako saldo konta rozliczenie kosztów. Jeśli saldo wystąpi po stronie Wn - nastąpiło zmniejszenie stanu produktów, które należy zaprezentować w pozycji A.II porównawczego rachunku zysków i strat jako wartość ujemną. Natomiast jeśli saldo wystąpi po stronie - Ma - nastąpiło zwiększenie stanu produktów, które należy zaprezentować w pozycji A.II porównawczego rachunku zysków i strat jako wartość dodatnią. Dzięki tej pozycji następuje uwzględnienie przede wszystkim niesprzedanych wyrobów, produkcji w toku i rozliczeń międzyokresowych kosztów.

Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki -  dotyczy m.in. takich zdarzeń gospodarczych, jak przekazanie wyrobów gotowych własnej produkcji do własnych punktów sprzedaży, ponoszenie kosztów likwidacji środków trwałych, jeżeli jednostka przeprowadza ją we własnym zakresie.

Przychody netto ze sprzedaży materiałów i towarów obejmują kwoty w cenach sprzedaży netto uzyskane ze sprzedaży składników majątkowych nabytych w celu odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym. W jednostkach dokonujących sprzedaży własnych wyrobów w swoich placówkach handlowych, w tej pozycji należy też zaprezentować przychód z tej sprzedaży.
Koszty w porównawczym rachunku zysków i strat
W rachunku zysków i strat sporządzanym w wariancie porównawczym jednostka w kosztach operacyjnych wykazuje koszty rodzajowe ujęte na kontach zespołu 4 oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów. Warto podkreślić, iż część tych kosztów, a mianowicie: wartość kosztów działalności operacyjnej, które nie wpływają na wartość sprzedanych w danym okresie wyrobów (usług), wykazuje się w tym wariancie rachunku zysków i strat w przychodach, w wierszu: Zmiana stanu produktów oraz Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki.

W wariancie porównawczym - podobnie jak kalkulacyjnym rachunku zysków strat - prezentuje się wartość sprzedanych towarów i materiałów wg cen nabycia (zakupu).

Inaczej sprawa wygląda w przypadku wersji porównawczej rachunku zysków i strat. Zgodnie z założeniami prawa bilansowego należy w tym wariancie prezentować wszystkie koszty według rodzaju, które zostały poniesione i udokumentowane w danym okresie sprawozdawczym. Nie ma znaczenia, czy koszt ten bezpośrednio przyczynił się do powstania przychodu w omawianym okresie, czy też dopiero będzie ten związek w przyszłości (lub wystąpił w poprzednich okresach).

Koszty prezentowane zgodnie z załącznikiem nr 1 do uor obejmują:
  • Amortyzacja - wielkość odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Nie wykazujesz w tej pozycji amortyzacji wartości firmy.
  • Zużycie materiałów i energii - koszty z tytułu zużycia materiałów do wytwarzania produktów (wyrobów gotowych, robót i usług) oraz na potrzeby ogólnogospodarcze i administracyjne w związku z prowadzoną działalnością operacyjną, a także niskocenne składniki majątku niezaliczone do środków trwałych, zużycie energii elektrycznej, cieplnej, gazu, wody. Są to także koszty niezawinionych niedoborów i ubytków naturalnych.
  • Usługi obce - obejmują koszty robót i usług wyświadczonych podmiotowi przez inne jednostki, np. koszty specjalistycznej obróbki obcej, usług transportowych i spedycji, sprzętowych, składowania, budowlanych, remontowych, łączności, dozoru mienia, najmu, dzierżawy, leasingu operacyjnego, usług handlowych, usług w zakresie informatyki, projektowych, geodezyjno-kartograficznych, wydawniczych, poligraficznych, opłat za usługi pralnicze, urządzanie i utrzymanie zieleńców, usługi bankowe i pocztowe (bez odsetek od kredytów), koszty ogłoszeń w telewizji i w prasie, badania sprawozdania finansowego, doradztwa.
  • Podatki i opłaty -  prezentowane są wartości - podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych oraz niepodlegający odliczeniu, niebędący elementem składowym cen nabycia podatek VAT i podatek akcyzowy, opłaty skarbowe, podatek od spadków i darowizn, opłaty sądowe i notarialne. Te podatki są ujmowane oczywiście jako koszty, w przypadku gdy nie zwiększają ceny nabycia nieruchomości i nie są związane z postępowaniem sądowym. W tej grupie kosztów wykazuje się również opłaty za wieczyste użytkowanie gruntów, opłaty z tytułu ochrony środowiska niestanowiące sankcji karnej oraz opłaty administracyjne.
  • Wynagrodzenia - tu pokazuje się  sumę wynagrodzeń pieniężnych i w naturze uznawanych na mocy przepisów za część składową wynagrodzeń. Mogą one być w formie wynagrodzeń z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, wynagrodzenia agencyjno-prowizyjne, honoraria.
  • Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia - koszty ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych składek na Fundusz pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych w części będącej kosztem pracodawcy, koszty odpisów na zakładowy Fundusz Świadczeń Pracowniczych albo koszty świadczeń urlopowych jeśli pracodawca nie ma obowiązku tworzenia ZFŚS, dopłaty do dojazdów pracowników, posiłków regeneracyjnych i inne koszty  związane z bhp i ochroną zdrowia pracowników, szkolenia pracowników w tym związane z tworzeniem funduszu szkoleniowego, wpłaty i świadczenia na rzecz pracowników nie zaliczane do wynagrodzeń, bony towarowe sfinansowane ze środków obrotowych zakładu pracy.
  • Pozostałe koszty rodzajowe - inne koszty proste działalności operacyjnej niekwalifikujące się do kosztów podlegających wykazaniu w poprzednich wierszach, najczęściej w tej grupie ujmuje się koszty podróży służbowych, ubezpieczenia majątkowego, składek na rzecz organizacji, do których przynależność jest obowiązkowa, reprezentacji, wypłaty pieniężne na rzecz osób fizycznych nie zaliczane do wynagrodzeń, np. stypendia, wypłat ryczałtów za używanie samochodu prywatnego do celów służbowych.
Powyższe koszty to koszty, które zostały poniesione w danym okresie. Część z nich rzeczywiście ma związek z przychodami tego okresu, ale cześć dotyczy wyprodukowanych i złożonych w magazynie wyrobów gotowych, produkcji w toku, czy też część kosztów wynika z rozliczeń międzyokresowych czynnych i biernych. Zapewne część tych kosztów została poniesiona także jako nakłady na wewnętrznymi siłami wytwarzane środki trwałe czy inne zdarzenia, które należą do tzw. wewnętrznych obrotów. Stąd też pojawia się potrzeba zapewnienia współmierności tym kosztom.

Zostaje zrealizowana ona poprzez dwie kategorie prezentowane jako zrównane z przychodami (o których było przy pozycji przychody):
  • Zmianę stanu produktów i
  • Koszt wytworzenia na potrzeby własne jednostki.
Te dwie pozycje mają pokazać właśnie wartość różnych kosztów wg rodzaju, które zostały zamrożone jako zapasy w magazynie czy jako RMK i RMB.

W kolejnym tekście omówimy pozostałe elementy rachunku zysków i strat.

Przeczytaj także:

W Portalu FK znajdziesz przykładowe wzory:
  • rachunku zysków i strat - wariant kalkulacyjny
  • rachunku zysków i strat - wariant porównawczy.
Podstawa prawna: - art. 47, załącznik nr 1 do ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.).

Porady o zbliżonej tematyce

Nie jesteś jeszcze użytkownikiem Portalu FK?

Tylko w Portalu FK:

  • informacje o planowanych i aktualnych zmianach przepisów księgowo-podatkowych,
  • wiarygodne interpretacje zmian przygotowane przez zaufanych ekspertów,
  • możliwość indywidualnej konsultacji z ekspertem,
  • mnóstwo wzorów dokumentów, m.in.: deklaracje i formularze do ZUS i dokumenty związane z kontrolą Urzędu Skarbowego.

Otrzymasz praktyczny
prezent: informator
w formacie PDF


Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.