W Sejmie odbyło się pierwsze czytanie senackiego projektu zmian w Kodeksie pracy, który ma na celu dostosowanie przepisów Kodeksu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z ub. roku. Chodzi o niekonstytucyjność przepisów Kodeksu pracy ograniczających zakres roszczeń przysługujących pracownikom korzystającym z ochrony związkowej w razie wypowiedzenia im umowy o pracę.
1. Konieczność zmian w Kodeksie pracy jest spowodowana wyrokiem TK z 12 lipca 2010 r. (sygn. akt P 4/10)
W sprawie, która stała się przedmiotem rozpoznania TK Michał Sz. był zatrudniony w spółce na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy, jako brygadzista. Dnia 11 września 2009 r. zarejestrowano organizację zakładową NSZZ „Solidarność" w tej spółce. Przewodniczącym komisji zakładowej został Michał Sz., który 15 września 2009 r. wysłał pismo informujące prezesa spółki o założeniu zakładowej organizacji związkowej. Trzy dni później zawiadomił również o podjęciu 14 września 2009 r. uchwały o objęciu członków komisji zakładowej szczególną ochroną.
Dnia 15 września 2009 r. pracodawca wypowiedział Michałowi Sz. umowę o pracę z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Ten wniósł pozew o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub w razie rozpoznania sprawy po upływie okresu wypowiedzenia o przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Pozwana spółka wniosła o odrzucenie pozwu.
Art. 38 § 1 Kodeksu pracy, dalej: kp nie wymaga od pracodawcy konsultacji ze związkami zawodowymi zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony. Natomiast art. 50 § 3 kp reguluje zakres roszczeń przysługujących pracownikowi będącemu pod ochroną w razie niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę. Ustawodawca nie przewidział, zatem roszczenia o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas określony za bezskuteczne, czy też o przywrócenie do pracy osób objętych tzw. ochroną szczególną.
Po przeprowadzeniu rozprawy, na skutek pytania prawnego sądu rejonowego w Pabianicach TK orzekł, że ograniczenie zakresu roszczeń - przysługujących pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy na czas określony, któremu wypowiedziano umowę z naruszeniem art. 32 ust. 1 pkt 1 i ust. 8 ustawy o związkach zawodowych - jedynie do odszkodowania (z pominięciem roszczenia o przywrócenie do pracy) jest niezgodne z Konstytucją RP.
Trybunał stwierdził, że przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych szczególna ochrona trwałości stosunku pracy działaczy związkowych odnosi się do wszystkich stosunków pracy, bez względu na podstawę ich nawiązania (umowa o pracę, powołanie, mianowanie, wybór, spółdzielcza umowa o pracę). Nie ma również znaczenia, czy stosunek pracy został nawiązany na czas nieokreślony, czy też na czas określony, ani też, w jakim wymiarze czasu pracy pracownik jest zatrudniony. Ochrona przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych jest wzmocniona w art. 3 tej ustawy, zgodnie z którym nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. Przede wszystkim nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika.
Trybunał podkreślił, że ochrona przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych została ustanowiona po to, aby umożliwić pracownikom będącym działaczami związkowymi podejmowanie działań zmierzających do realizacji celów, dla których dany związek został powołany, tj. do obrony praw pracowników, ich interesów zawodowych i socjalnych. Pracownicy ci, z racji pełnionych funkcji, są szczególnie bezpośrednio narażeni na konflikty z pracodawcą, a w konsekwencji na działania zmierzające do ograniczenia ich aktywności w obronie interesów i praw pracowniczych bądź też na niebezpieczeństwo niekorzystnej zmiany warunków pracy lub płacy albo utratę zatrudnienia, ze względu na ich działalność związkową. Z uwagi na cel, któremu ochrona trwałości stosunku pracy ma służyć, ustawodawca nie różnicował tej ochrony np. ze względu na podstawę stosunku pracy. Natomiast pracownikom, w razie rozwiązania stosunku pracy sprzecznie z prawem, przysługuje różny zakres żądań.
Zdaniem Trybunału brak możliwości ubiegania się przez pracownika - działacza związkowego przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach stanowi ograniczenie dwóch konstytucyjnie chronionych zasad: wolności zrzeszania się (art. 59 ust. 1 konstytucji) i zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 konstytucji). Jednocześnie w ocenie TK stworzenie działaczom związkowym zatrudnionym na podstawie umowy na czas określony wysunięcia żądania przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach nie ogranicza interesów pracodawcy. Ostateczna decyzja należy, bowiem do sądu pracy.
2. Alternatywne roszczenia dla działaczy związkowych?
W nowelizacji kp, nad którą obecnie pracuje Sejm, w związku ze wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału proponuje się zmianę art. 50 § 5 kp. Przepis ten przewiduje możliwość alternatywnych roszczeń, jakie mogą zgłaszać niektórzy spośród pracowników zatrudnionych na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy.
Projekt zmian nie dotyczy tylko pracowników, będących działaczami związkowymi, ale także członków międzyzakładowych organizacji związkowych oraz działaczy związkowych, którzy są zatrudnieni nie tylko na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, lecz na podstawie innego rodzaju kontraktu terminowego, tzn. umowy o pracę zawartej na czas wykonywania określonej pracy.
Według projektu zmian, ograniczenie roszczeń pracownika w razie wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy tylko do odszkodowania nie będzie miało zastosowania w razie wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, pracownikowi - ojcu wychowującemu dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego, a także pracownikowi, w okresie korzystania z ochrony stosunku pracy na podstawie przepisów ustawy o związkach zawodowych. W tych przypadkach stosować się będzie przepis art. 45 kp, który przewiduje także możliwość przywrócenia pracownika do pracy na poprzednich warunkach.
Zgodnie z założeniami omawiana nowelizacja Kodeksu pracy ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Projekt zmian nie przewiduje żadnych przepisów przejściowych, które by regulowały kwestię spraw pracowników będących w toku przed sądami pracy. Nie stanowi to jednak problemu, ponieważ osoby aktualnie dochodzące swoich praw przed sądem będą mogły zmodyfikować swój pozew i wnieść o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach.
Podstawa prawna: senacki projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy (druk sejmowy nr 4025).
