Dodatek za pracę świadczoną w niedzielę lub święto

Zgodnie z uchwałą z 15 lutego 2006 r. w składzie 3 sędziów (sygn. akt II PZP 11/05) podjętą na pytanie prawne Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy: "W razie nieudzielenia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy w zamian za dozwoloną pracę świadczoną w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje za każdą godzinę takiej pracy tylko jeden dodatek przewidziany w art. 151¹¹ § 2 lub § 3 Kodeksu pracy".

Generalnie zgodnie z art. 151⁹ Kodeksu pracy wszystkie niedziele i święta są wolne od pracy.

Jednak ta ogólnie obowiązująca zasada nie wyklucza pracy w niedziele i święta, ponieważ są takie rodzaje pracy, które muszą być wykonywane stale, bez względu na porę czy charakter dnia.

Zgodnie z art. 151¹⁰ Kodeksu pracy praca w niedziele i święta jest dozwolona:

1) w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2) w ruchu ciągłym,
3) przy pracy zmianowej,
4) przy niezbędnych remontach,
5) w transporcie i w komunikacji,
6) w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
7) przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
8) w rolnictwie i hodowli,
9) przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:
a) placówkach handlowych,
b) zakładach świadczących usługi dla ludności,
c) gastronomii,
d) zakładach hotelarskich,
e) jednostkach gospodarki komunalnej,
f) zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,
g) jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych, zapewniających całodobową opiekę,
h) zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,
10) w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.

Za pracę wykonywana przez pracownika w niedziele i święta pracodawca ma obowiązek zapewnić inny dzień wolny od pracy.

I tak w zamian za pracę w niedzielę pracodawca powinien zapewnić inny dzień od pracy w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli. Natomiast w zamian za pracę w święto pracodawca powinien udzielić pracownikowi innego dnia wolnego od pracy w ciągu okresu rozliczeniowego.

Z powyższego wynika, że dzień wolny za pracę w niedzielę może być wyznaczony zarówno w tygodniu następującym po przepracowanej niedzieli, jak i w tygodniu poprzedzającym niedzielę, w której pracownik ma świadczyć pracę.

W celu udzielenia dnia wolnego w zamian za pracę wykonaną przez pracownika w niedzielę nie jest potrzebny wniosek pracownika. Pracodawca ma po prostu obowiązek udzielenia innego wolnego dnia.

W przypadku gdy pracownik wykonuje pracę w święto, dzień wolny za pracę w święto ma być wskazany w danym okresie rozliczeniowym.

Można udzielić dnia wolnego za pracę w święto zarówno w terminie poprzedzającym, jak i następującym po święcie, w które praca ma być świadczona.

Tak samo jak i w przypadku pracy w niedzielę, tak i w tym przypadku udzielenie dnia wolnego za pracę w święto nie jest uzależnione od wniosku pracownika. Pracodawca ma obowiązek za pracę świadczoną w święto udzielić innego dnia wolnego od pracy.

Pamiętajmy, że jeżeli pracownik świadczy pracę w niedzielę lub święto, pracodawca ma obowiązek udzielić mu całego dnia wolnego, a nie czasu wolnego. Pracownikowi wykonującemu pracę w niedzielę lub święto przysługuje dzień wolny od pracy, niezależnie od liczby godzin, którą faktycznie pracownik przepracował.

Ponadto w tym miejscu chcemy zwrócić uwagę, że za pracę w niedziele przysługuje normalne wynagrodzenie, nawet jeżeli pracownik otrzymał w zamian inny dzień wolny od pracy.

Poza pracą weekendową, stałe zatrudnianie pracownika w niedziele, bez zapewnienia innego dnia wolnego w tygodniu jest niedopuszczalne i oznacza wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Może się tak zdarzyć, że pracownik nie będzie mógł wykorzystać w powyższym terminie dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę, wówczas pracownikowi przysługuje dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego.
Jednak jeżeli udzielenie tego dnia również z przyczyn obiektywnych okaże się niemożliwe, pracownikowi należy wypłacić dodatek do wynagrodzenia za pracę w wysokości 100% za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Nieudzielenie dnia wolnego za pracę w niedzielę może nastąpić tylko wyjątkowo. Pracodawca ma obowiązek udzielić innego dnia wolnego za pracę w niedzielę. Tak samo jak za pracę w święto, pracodawca ma obowiązek udzielić innego dnia wolnego od pracy. W tym jednak przypadku, skoro termin udzielenia dnia wolnego może być od razu wyznaczony w trakcie całego okresu rozliczeniowego, w przypadku niewykorzystania dnia wolnego za pracę w święto pracodawca nie ma obowiązku wskazywania innego terminu udzielenia dnia wolnego w zamian. W razie pracy w dniu wolnym udzielonym za święto pracodawca obowiązany jest zapłacić dodatek w wysokości 100% za każdą godzinę pracy w święto.

Podstawa prawna: art. 151⁹, art. 151¹⁰ i art. 151¹¹ Kodeksu pracy.

Autor: Anna Kostecka, konsultant prawny