Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w kwestii zgodności z konstytucją zróżnicowania opodatkowania w zależności od posiadania rodziny na utrzymaniu. Sprawdź stanowisko w tej kwestii.
Trybunał Konstytucyjny orzekał w sprawie zgodności art. 6 ust. 2, 4 i 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym w latach 1996-2001 z Konstytucją RP. Chodziło o zbadanie, czy wskazane wyżej przepisy prowadzą do nieuzasadnionego i niezgodnego z konstytucją zróżnicowania opodatkowania poszczególnych kategorii podatników posiadających na utrzymaniu dzieci i rodziny.
W sprawie, którą rozpoznawał Trybunał, urząd skarbowy określił Markowi P. należny podatek dochodowy za 1998 r. oraz zaległość podatkową i odsetki. Izba skarbowa oraz wojewódzki sąd administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny utrzymały w mocy decyzję urzędu.
Argumentacja podatnika
W ocenie Marka P., który wniósł skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego, z art. 71 Konstytucji RP wynika prawo do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji społecznej. Fakt, że odmówiono mu, jako osobie utrzymującej samodzielnie dziecko, możliwości rozliczenia się z nim z tego tylko powodu, że mieszkało ono z niepracującą matką, narusza nie tylko wskazane powyżej przepisy ustawy o podatku dochodowym, ale również zasadę objęcia opieką i ochroną nie tylko małżeństwa, ale także rodzicielstwa i rodziny, o których mowa w art. 18 konstytucji. Stanowi to także, w ocenie Marka P., przejaw dyskryminacji osób niepozostających w związku małżeńskim a posiadających dziecko na utrzymaniu, w stosunku do małżeństw, którym przysługuje prawo do wspólnego opodatkowania progresywnym podatkiem dochodowym.
Stanowisko Trybunału
Po przeprowadzeniu rozprawy Trybunał orzekł, że zróżnicowanie opodatkowania w zależności od posiadania rodziny na utrzymaniu jest zgodne z konstytucją.
Trybunał uznał, że przepisy podatkowe przyznające ulgi dla osób samotnie wychowujących dzieci powinny być tak skonstruowane, aby nie zagrażały trwałości rodziny. Nie mogą stwarzać okazji do pozorowanego rozpadu rodziny lub niezakładania rodziny tylko ze względu na spodziewaną korzyść ekonomiczną, którą potencjalnie odniosą podatnicy. Zdaniem Trybunału, podmiotem art. 71 ust. 1 zdanie drugie konstytucji są rodziny znajdujące się „w trudnej sytuacji materialnej i społecznej”. Za szczególnie narażone na znalezienie się w takiej sytuacji ustawodawca uznał rodziny wielodzietne i niepełne. Nie oznacza to jednak, że każda rodzina wielodzietna lub niepełna ma prawo do pomocy państwa. Władze publiczne są zobowiązane udzielić wsparcia jedynie takim rodzinom, które znajdują się równocześnie w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
W omawianej sprawie, w ocenie Trybunału, Marek P. nie jest podmiotem, o którym mowa w art. 71 Konstytucji RP. Nie sprawował bowiem bieżącej opieki nad dzieckiem, nie tworzył z dzieckiem rodziny niepełnej. Marek P. nie wykazał ponadto, że jego (lub rodzinę niepełną) dotyka trudna sytuacja materialna. Opodatkowanie jego dochodów w wyższej skali podatkowej świadczyło o co najmniej dobrej kondycji materialnej. Wyklucza to domaganie się ochrony na podstawie art. 71 ust. 1 zdanie drugie konstytucji.
Trybunał podkreślił, że wypełnianie obowiązku alimentacyjnego nie jest równoznaczne z wychowywaniem dziecka.
„Wychowywać” dziecko znaczy stale troszczyć się o jego rozwój emocjonalny, fizyczny oraz intelektualny. Nie wystarczy zatem jedynie łożyć na utrzymanie dziecka, aby zostać uznanym za osobę je wychowującą i mającą prawo do ulg podatkowych dla samotnych rodziców. Z obowiązku alimentacyjnego nie można bowiem wywodzić prawa do preferencji podatkowych, będących odstępstwem od powszechności opodatkowania, jak starał się to uczynić Marek P.
Trybunał nie podzielił także zarzutu Marka P., że art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są niezrozumiałe, ponieważ w omawianej sprawie podatnik w sposób subiektywny interpretował pojęcie „wychowywanie dziecka”. Trybunał uznał ponadto za niesłuszny podnoszony przez Marka P. zarzut naruszenia przez kwestionowane przepisy zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 konstytucji. Zasadą jest bowiem płacenie podatków proporcjonalnie do osiąganego dochodu, a wszelkie wyjątki muszą być konstytucyjnie usprawiedliwione. Trybunał uznał również, że osoba utrzymująca dziecko nie należy do tej samej klasy podmiotów, co małżonkowie oraz rodzice wychowujący dziecko.
Wyrok jest ostateczny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt SK 62/08).
Podstawa prawna: - art. 6 ust. 2, 4 i 5 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym w latach 1996-2001.
