Tzw. „samozatrudnienie” budzi od lat kontrowersje i spory podatników z organami podatkowymi, zaś stosunek tych ostatnich do tego zjawiska związany jest ściśle z definicją działalności gospodarczej. Istotą tego sporu jest przede wszystkim możliwość opodatkowania samozatrudnionych 19% podatkiem liniowym. Dnia 22 marca przekazano Prezydentowi do podpisu ustawę o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, która m.in. odnosi się do opodatkowania podatkiem liniowym w sytuacji, gdy podatnik wykonuje na rzecz byłego pracodawcy czynności, które wykonywał w ramach stosunku pracy. Kiedy podatnik nie straci prawa do opodatkowania podatkiem liniowym - dowiesz się z tekstu.
Jak zmieniała się definicja działalności gospodarczej?
Przepisy dotyczące działalności gospodarczej definiują tę działalność nieomal niezmiennie od początku ich obowiązywania (od 1 stycznia 1989 r.).
Działalność gospodarcza to „zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły” (przed 1 stycznia 2001 r. definicja ta zawierała m.in. dodatkowe określenie: „na własny rachunek”) - art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095).
Przepisy ustaw podatkowych nie zawierały początkowo takiej definicji, choć ma ona decydujące znaczenie dla kwalifikowania aktywności podatników do poszczególnych źródeł przychodu. Obowiązywała zatem definicja z przepisów o działalności gospodarczej.
Dopiero od 1 stycznia 2003 r. definicja działalności gospodarczej wprowadzona została do ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.), dalej: op.
| Definicja zawarta w art. 3 pkt 9 op traktuje działalność gospodarczą znacznie szerzej, niż przepisy dotyczące działalności gospodarczej. Mianowicie jest to każda działalność zarobkowa w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, wykonywanie wolnego zawodu, a także każda inna działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, nawet gdy inne ustawy nie zaliczają tej działalności do działalności gospodarczej lub osoby wykonującej taką działalność - do przedsiębiorców. |
Definicję tę (z op) przejęła również ustawa podatkowa (art. 5a pkt 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, dalej: updof, w brzmieniu obowiązującym w 2003 r.), natomiast rok później (od 1 stycznia 2004 r.) ustawodawca wprowadził do updof definicję nową, autonomiczną w stosunku do op.
| Zamienne używanie w ustawach podatkowych terminów „działalność gospodarcza” i „pozarolnicza działalność gospodarcza”, nie ma - moim zdaniem - większego znaczenia praktycznego, bowiem działalność rolnicza, i pokrewne, wyłączona jest z zakresu przedmiotowego przepisów o działalności gospodarczej oraz ustaw podatkowych, zaś stanowiące odrębne źródło przychodów działy specjalne produkcji rolnej, zdefiniowane są w ustawie podatkowej odrębnie. |
Kolejna zmiana została wprowadzona 1 stycznia 2007 r. W nowym, rozbudowanym, brzmieniu art. 5a pkt 6 updof, rozszerzono zakres działalności gospodarczej o wykorzystywanie rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych, a ponadto usunięto zwrot „na cudzy rachunek”.
Ponadto, w dodanym art. 5b updof, zdefiniowano przesłanki negatywne działalności gospodarczej. Zgodnie z nimi nie uznaje się za taką działalność czynności wykonywanych pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego, jeżeli wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością, zaś odpowiedzialność wobec osób trzecich ponosi zlecający, przy czym wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie.
Te nowe regulacje miały na celu ograniczenie nadużyć związanych z samozatrudnieniem.
Ostatnie prace nad zmianą definicji działalności gospodarczej
W 2008 r. wystąpiono z kolejnym projektem zmiany definicji działalności gospodarczej (poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, druk sejmowy nr 339).
W projekcie nowej regulacji zaproponowano wykreślenie z definicji z art. 5a pkt 6 updof zwrotu „bez względu na jej rezultat” oraz dodanie sformułowania „na cudzy rachunek” (w istocie powrót do tego sformułowania z wcześniejszego brzmienia updof).
Zaproponowano też uzupełnienie art. 5b updof o dodatkowy warunek nieuznawania czynności za działalność gospodarczą - zwolnienie wykonującego te czynności z ryzyka gospodarczego musi wynikać z zapisów umowy (ten ostatni zapis spotkał się z powszechną krytyką, z uwagi na niezgodną z zasadami prawidłowej legislacji tzw. „podwójną negację”).
Projektodawcy krytykowali ingerencję przepisów o podatku dochodowym (po zmianie obowiązującej od 1 stycznia 2007 r.) w zasady prowadzenia działalności gospodarczej i uzasadniali swój projekt m.in. koniecznością doprecyzowania zapisów ustawy tak, by stwierdzenie, czy relacje między kontrahentami są działalnością gospodarczą, czy stosunkiem pracy, nie zależało od uznaniowej decyzji urzędnika, a wynikało z mocy samego prawa.
W toku prac wnioskodawcy wycofali jednak projekt, ze względu na przyjęcie innego senackiego projektu zawartego w druku nr 1566, w którym proponuje się uchylenie art. 9a ust. 3 pkt 1 updof.
Prace legislacyjne objęły łącznie kilka projektów ustaw, zaś omawiana inicjatywa Senatu została ostatecznie uwzględniona w ustawie o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, uchwalonej przez Sejm 18 marca 2010 r. Ustawa przekazana została do podpisu Prezydentowi 22 marca 2010 r.
Co się zmieni?
Jeśli ustawa zostanie podpisana, to efektem trwającego ponad dwa lata procesu legislacyjnego będzie zniesienie zakazu opodatkowania podatkiem liniowym w sytuacji, gdy podatnik wykonuje na rzecz byłego pracodawcy czynności, które wykonywał w roku poprzednim w ramach stosunku pracy (skreślony art. 9a ust. 3 pkt 1 updof).
| Utratą prawa do opodatkowania podatkiem liniowym skutkowało będzie jedynie wykonywanie tych czynności, które podatnik wykonywał lub wykonuje na rzecz swojego byłego lub obecnego pracodawcy w bieżącym roku podatkowym. |
Oznacza to faktyczne złagodzenie restrykcji dotyczących samozatrudnienia. Jednak samozatrudnieni będą musieli w dalszym ciągu dochować należytej staranności w wykazaniu, że ich czynności spełniają definicję działalności gospodarczej z art. 5a pkt 6 w związku z art. 5b updof, która to definicja ostatecznie nie uległa zmianie.
Ważne
Jeśli zatem chcesz, by czynności które wykonujesz na rzecz byłego pracodawcy uznawane były za działalność gospodarczą, co stanowi jedną z przesłanek możliwości opodatkowania podatkiem liniowym, spełnić musisz przynajmniej jeden z następujących warunków (jeszcze lepiej, gdy spełnisz dwa z nich lub wszystkie):
Jeśli zatem chcesz, by czynności które wykonujesz na rzecz byłego pracodawcy uznawane były za działalność gospodarczą, co stanowi jedną z przesłanek możliwości opodatkowania podatkiem liniowym, spełnić musisz przynajmniej jeden z następujących warunków (jeszcze lepiej, gdy spełnisz dwa z nich lub wszystkie):
- zgodnie z umową, to Ty (a nie zleceniodawca) ponosisz odpowiedzialność za wykonywanie swoich czynności oraz ich rezultaty wobec osób trzecich,
- czynności te nie są wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego,
- to Ty ponosisz ryzyko gospodarcze związane z prowadzona działalnością.
Niezależnie od tego, po wejściu w życie wspomnianej zmiany, nie będziesz mógł wykonywać na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy czynności, które wykonywałeś lub wykonujesz na rzecz tego pracodawcy w ramach stosunku pracy, w bieżącym roku podatkowym.
Podstawa prawna: - art. 5a pkt 6 w związku z art. 5b, art. 9a ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307),
- art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095),
- art. 3 pkt 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
- art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095),
- art. 3 pkt 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
