W trakcie powrotu do zakładu pracy z miejsca wykonywania pracy doszło do wypadku drogowego, wskutek którego pracownik poniósł śmierć. Sąd rejonowy i okręgowy oddaliły odwołanie żony zmarłego pracownika, która domagała się wypłaty jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy. Sprawdź, jakie stanowisko zajął w tej sprawie Sąd Najwyższy i przeczytaj, czy stan nietrzeźwości jest zaprzeczeniem gotowości pracownika do świadczenia pracy.
Jak wspomnieliśmy wyżej, w przedmiotowej sprawie żona pracownika, który zmarł w wypadku drogowym, wracając do siedziby pracodawcy z miejsca wykonywania pracy, domagała się wypłaty jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy.
Zmarły pracownik pracował w fabryce okien. W określonym dniu został on oddelegowany do pracy, gdzie organizowane były prace murarskie. Przewóz organizował pracodawca. Po zakończeniu pracy pracownicy mieli wrócić do zakładu pracy samochodem firmowym i stamtąd rozejść się do domów. W drodze powrotnej podczas postoju zakupiono alkohol, który pił także poszkodowany. Pracownicy po spożyciu alkoholu wsiedli do samochodu firmowego i udali się do siedziby pracodawcy. W trakcie powrotu do zakładu pracy doszło do wypadku drogowego, wskutek którego pracownik poniósł śmierć. Zmarły pracownik nie przyczynił się w żaden sposób do zaistnienia wypadku.
Żona zmarłego pracownika wystąpiła do ZUS o wypłatę jednorazowego odszkodowania w związku ze śmiertelnym wypadkiem przy pracy jej męża.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił żonie zmarłego pracownika wypłaty powyższego odszkodowania. W związku z tym wnioskodawczyni złożyła odwołanie do sądu rejonowego, który również oddalił odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej jej prawa do jednorazowego odszkodowania w związku z wypadkiem przy pracy ze skutkiem śmiertelnym, któremu uległ pracownik-mąż.
Wątpliwości sądu rejonowego budziło, czy wypadek, jaki miał miejsce, pozostawał w związku z pracą pracownika. Sąd rejonowy uznał, że pracownik, wprawiając się w stan nietrzeźwości, zerwał związek z pracą i wskutek tego odszkodowanie nie przysługuje za wypadek przy pracy, ponieważ pracownik nie był gotowy do jej świadczenia.
Sprawa trafiła do sądu okręgowego (apelacyjnego), który oddalił apelację żony zmarłego pracownika od wyroku sądu rejonowego.
Sąd apelacyjny podkreślił, że wniosek sądu rejonowego dotyczący oceny prawnej stanu faktycznego był prawidłowy.
Wyrok sądu okręgowego został zaskarżony w całości przez żonę zmarłego pracownika, która domagała się uwzględnienia w całości swojego odwołania od decyzji ZUS (organu rentowego) i przyznania jej jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci męża wskutek wypadku przy pracy.
Sąd Najwyższy w sprawie odwołania żony zmarłego pracownika przeciwko ZUS o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sądowi okręgowemu sprawę do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy w wyroku z 24 października 2007 r., I UK 127/07 stwierdził, że zgodnie z art. 13 ustawy z 30 października 2002 o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U nr 199, poz.1673 z późn. zm., dalej: ustawa wypadkowa) członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy, przysługuje jednorazowe odszkodowanie.
Co jest jednak wypadkiem przy pracy?
Zgodnie z przepisami ustawy wypadkowej za wypadek przy pracy uznaje się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które co należy podkreślić, nastąpiło w związku z pracą, czyli:
1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonego,
2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Zdarzenie w danej sprawie było nagłe, ponadto wywołane było przyczyną zewnętrzną.
| Sporne było natomiast istnienie wymaganego ustawą związku z pracą, ze względu na stan nietrzeźwości poszkodowanego-pracownika oraz z tej samej przyczyny pozostawanie poszkodowanego pracownika w dyspozycji pracodawcy. |
W niektórych orzeczeniach Sąd Najwyższy przyjmował, że stwierdzony stan nietrzeźwości pracownika stanowi podstawę odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.
Jednakże w nowszym orzecznictwie Sąd Najwyższy wyraźnie opowiedział się przeciwko koncepcji, że stan nietrzeźwości przesądza automatycznie o braku związku z pracą (wyrok z 5 marca 2003 r., II UK 194/02,OSNP 2004 r. nr 8, poz. 143; wyrok z 27 marca 1979 r., III PR 16/97 Lex nr 14490).
Związek, o którym stanowi ustawa wypadkowa, to związek polegający na tym, że zachodzi on, jeśli nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć nastąpiło w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Istotne jest więc, czy pracownik pozostawał w dyspozycji pracodawcy.
Sformułowanie o pozostawaniu pracownika w dyspozycji pracodawcy zostało użyte w art. 128 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94) (dalej: kp) zawierającym ustawową definicję czasu pracy. Zgodnie z tym przepisem czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.
Pamiętajmy, że wprowadzenie się pracownika w czasie pracy w stan nietrzeźwości wyłącza pozostawanie do dyspozycji pracodawcy. W rozumieniu przepisów o czasie pracy pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy wówczas, gdy jest gotów świadczyć pracę oraz gdy jest w stanie świadczyć pracę na rzecz pracodawcy.
| Stan nietrzeźwości jest zaprzeczeniem gotowości do świadczenia pracy i w związku z tym pracodawca nie powinien dopuścić takiego pracownika do świadczenia pracy lub w razie stwierdzenia nietrzeźwości odsunąć go od pełnionych obowiązków. Stanowi to również podstawę do zwolnienia dyscyplinarnego w trybie art. 52 § 1 pkt 1 kp. |
W niniejszej sprawie jednak należy zaznaczyć, że pracownik wprawił się w stan nietrzeźwości po wykonaniu obowiązków objętych stosunkiem pracy w czasie przerwy i podróży z miejsca pracy do siedziby pracodawcy. Pozostawał on jednak w dyspozycji pracodawcy w znaczeniu podlegania rozporządzeniu (poleceniu) pracodawcy odbywania tej drogi środkiem lokomocji należącym do pracodawcy i kierowanym przez innego pracownika. W ustalonym stanie faktycznym stan nietrzeźwości nie wyłączał pozostawania zmarłego męża wnioskodawczyni w dyspozycji pracodawcy w myśl ustawy wypadkowej.
Reasumując, pozostawanie pracownika w dyspozycji pracodawcy w myśl art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy wypadkowej wyraźnie dotyczy drogi między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania tego obowiązku wynikającego ze stosunku pracy, natomiast nie odnosi się do czasu wykonywania tego obowiązku.
Podstawa prawna: - art. 128 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94),
- art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 13 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U nr 199, poz.1673 z późn. zm.).
- art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 13 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U nr 199, poz.1673 z późn. zm.).
Tekst opublikowany: 3 grudnia 2008 r.
