Mamy w końcu uzasadnienie wyroku SN w sprawie ochrony pracownic w ciąży w przypadku likwidacji zagranicznego oddziału w Polsce. Kiedy można mówić o likwidacji pracodawcy w takim przypadku?
Czy likwidacja polskiego oddziału zagranicznej spółki chroni pracownice w ciąży?
Proces likwidacji polskiego oddziału zagranicznej spółki handlowej, zatrudniających pracowników musi być przeprowadzony zgodnie z wymogami Kodeksu spółek handlowych. Dopiero po zakończeniu tego procesu i wykreśleniu spółki z rejestru można mówić, że doszło do faktycznej likwidacji spółki, a tym samym pracodawcy zatrudniającego pracowników.
W przepisie art. 41¹ Kodeksu pracy, dalej: kp dotyczącym likwidacji pracodawcy chodzi o całkowitą likwidację bytu prawnego pracodawcy, a nie tylko częściową.
Jeśli więc nie doszło formalnie do likwidacji zakładu pracy oraz utraty bytu prawnego przez oddział zagranicznej osoby prawnej nie można twierdzić, że wyłączone ze stosowania są np. przepisy Kodeksu pracy dotyczące ochrony pracownic w ciąży przed utratą pracy.
Taka sytuacja zaistniała w stosunku do Małgorzaty S.
Stan faktyczny sprawy
Małgorzata S. była zatrudniona w banku, w którym w 2005 r. nastąpiły zmiany struktury organizacyjnej. Spółka weszła w skład grupy kapitałowej CRB z Irlandii, która w ramach swoich struktur prowadziła działalność w Polsce. Spółka prowadziła z Małgorzatą S. negocjacje dotyczące warunków rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Do porozumienia jednak nie doszło, a 13 grudnia 2005 r. Małgorzata S. otrzymała zaświadczenie lekarskie z informacją o 9 tygodniu ciąży. Zaświadczenie o ciąży wpłynęło do pracodawcy w styczniu 2006 r.
W dniu 4 stycznia 2006 r. Małgorzata S. otrzymała oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę. W związku z powyższym skierowała do sądu pracy pozew o:
- uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne,
- przywrócenie do pracy,
- zasądzenie od pozwanej wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z ustawowymi odsetkami oraz zwrotu kosztów postępowania.
Warto zauważyć w tym momencie, że spółka podjęła uchwałę rady nadzorczej o zamknięciu oddziału spółki, dopiero po prawie 1,5 roku czasu od wręczenia Małgorzacie S. oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę.
Postępowanie przed sądem rejonowym i okręgowym
Sprawa trafiła najpierw do sądu rejonowego, który uznał, że roszczenie powódki jest uzasadnione w zakresie:
- przywrócenia do pracy oraz
- zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, począwszy od 1 marca 2006 r.
Zarówno sąd rejonowy jak i okręgowy zgodnie stwierdziły, że uchwała rady nadzorczej o zamknięciu oddziału pozwanej spółki, na którą powołuje się pracodawca, podjęta zastała po upływie niemal półtorarocznego okresu od dnia wręczenia powódce oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę. Pismo o wypowiedzeniu doręczono powódce w dniu 4 stycznia 2006 r., zaś uchwała o zamknięciu oddziału spółki na terenie Polski zapadła w dniu 9 maja 2007 r.
Z powyższych względów należało przyjąć, że na dzień wypowiedzenia stosunku pracy nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności wyłączające ochronę przed wypowiedzeniem. Powódka podlegała ochronie na podstawie art. 177 kp z uwagi na stan ciąży, który był potwierdzony przesłanymi do pracodawcy i złożonymi do akt sprawy zaświadczeniami lekarskimi. Dlatego też istniały przesłanki do przywrócenia powódki do pracy i zasądzenia na jej rzecz - w oparciu o treść art. 47 kp - wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy.
Pracodawca złożył skargę na wyrok sądu okręgowego do Sądu Najwyższego. Zarzucił w niej błędną interpretację art. 411 § 1 kp w związku z art. 177 § 4 kp i przyjęcie, że w czasie wypowiedzenia powódce umowy o pracę, pozwany - pracodawca nie znajdował się w likwidacji.
Postępowanie przed Sądem Najwyższym
Sąd Najwyższy uznał skargę za bezzasadną i ją oddalił. W uzasadnieniu wyroku sąd podkreślił, że w omawianej sprawie pracodawcą był oddział spółki zagranicznej w Polsce, który posiadał osobowość prawną - spółki kapitałowej i działał samodzielnie za pomocą swoich statutowych organów.
Likwidacja pracodawcy musi dotyczyć utraty przez niego bytu prawnego i wobec tego zawsze jest likwidacją „w całości" (całego podmiotu prawnego); nie ma częściowej likwidacji podmiotu prawnego (podmiot ten istnieje albo nie). Jest to jednocześnie likwidacja stała i faktyczna, gdyż zlikwidowany pracodawca przestaje istnieć jako „jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników".
Sąd stwierdził, że w omawianej sprawie nie było podstaw do przyjęcia, aby wypowiedzenie umowy powódce nastąpiło na podstawie przyczyny, o której stanowi w art. 30 § 4 kp w postaci likwidacji pracodawcy, skoro uchwała rady nadzorczej o zamknięciu oddziału pozwanej spółki, na która powołuje się spółka, została podjęta po upływie niemal półtorarocznego okresu od dnia wręczenia powódce oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę (pismo wypowiadające umowę doręczono 4 stycznia 2006 r. zaś uchwałę podjęto w dniu 9 stycznia 2007 r.).
Uchwała rady nadzorczej spółki będącej zagraniczną osobą prawną o „zamknięciu" oddziału w Polsce, będącego pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy nie stanowi likwidacji tego pracodawcy w rozumieniu art. 41¹ kp i nie może wyłączać ochrony stosunku pracy pracownicy w ciąży (wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 r., sygn. akt II PK 147/09).
Podstawa prawna: - art. 3, art. 41¹ i art. 177 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).
