Czy wiesz, co to są środki ochronne i przejściowe?

Po przystąpieniu do Unii Europejskiej nowych państw członkowskich Traktaty założycielskie (tj. Traktat WE, Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej oraz Traktat o Unii Europejskiej), jak również instrumenty prawne oparte na tych traktatach (np. Kodeks celny) staną się prawem obowiązującym dla nowych państw członkowskich od momentu ich przystąpienia. Obszar nowych państw członkowskich stanie się także obszarem celnym Wspólnoty.

Jednocześnie z dniem akcesji obowiązująca w Polsce ustawa z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001 r. nr 75, poz. 802 z późn. zm.) przestanie obowiązywać. Równocześnie przestaną też obowiązywać wszystkie akty wykonawcze wydane na podstawie Kodeksu celnego. Ten sam los spotka także inną bardzo istotną ustawę dotyczą obrotu towarowego z zagranicą, a mianowicie ustawę z 26 września 2002 r. o administrowaniu obrotem towarami z zagranicą (Dz.U. nr 188, poz. 1272).

Do najważniejszych regulacji prawnych, które zaczną obowiązywać, należą:
1. Rozporządzenie Rady Nr 2913/92 z 12 października 1992 r ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny,
2. Rozporządzenie Rady Nr 2545/93 z 2 lipca 1993 r. wprowadzające przepisy wykonawcze, do rozporządzenia Rady Nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny,
3. Rozporządzenie Rady Nr 918/83 z 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych,
4. wspólnotowa taryfa celna,
5. Konwencje i umowy międzynarodowe,
6. Regulacje wprowadzające środki pozataryfowe.

Od 1 maja 2004 r. w Polsce będzie obowiązywała taryfa celna na kontyngenty taryfowe i plafony taryfowe przygotowane przez Komisję Europejską. Przestanie obowiązywać 9, cyfrowy kod PCN, zacznie obowiązywać 8- cyfrowy kod CN. Polska stanie się stroną umów handlowych obowiązujących obecnie w Unii Europejskiej. Nie zmienią się natomiast znacząco przepisy dotyczące wartości celnej i reguł pochodzenia, bo nie są one inne od obecnie obowiązujących regulacji polskich.

Przewidziane zostały też pewne środki przejściowe w celu ułatwienia tranzytu zarówno dla przepływu towarów między dotychczasowymi, jak i nowymi państwami członkowskimi oraz między samymi nowymi państwami członkowskimi, a także handlu między nowymi państwami członkowskimi a państwami trzecimi. W obszarze prawa celnego prawie wszystkie środki mają zastosowanie do wszystkich nowych państw członkowskich w taki sam sposób.

Z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej towary będące w swobodnym obrocie w państwach przystępujących oraz w dotychczasowych państwach członkowskich będą podlegały swobodnemu obrotowi w rozszerzonej Wspólnocie na mocy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
Zasada ta będzie również stosowana do tych towarów, które przed przystąpieniem zostały objęte procedurą celną (np. tranzytu, odprawy czasowej, przetwarzania pod kontrolą), która zostaje zakończona po przystąpieniu. Jednak w takim przypadku należy wykazać wspólnotowy status towarów lub przedstawić dowód preferencyjnego pochodzenia, aby wykluczyć możliwość, kiedy towary, co do których nie uiszczono należności celnych korzystają w nieuzasadniony sposób z faktu poszerzenia Wspólnoty.

Przepisy unijne pozwalają na to, aby pewien przepływ towarów rozpoczęty przed przystąpieniem i zakończony po przystąpieniu nadal był objęty poprzednimi przepisami celnymi przystępujących państw członkowskich. Również niektóre pozwolenia i dowody pochodzenia wydane zgodnie z poprzednimi przepisami państw przystępujących zachowują ważność w okresie przejściowym.

Takimi dowodami wspólnotowego statusu będą następujące dokumenty:
- dokument T2L lub T2LF lub równoważny dokument handlowy (art. 315-317b przepisów wykonawczych do Wspólnotowego Kodeksu Celnego (PWKC),
- karnet TIR lub ATA z adnotacją T2L lub T2LF (art. 319 PWKC),
- tablice rejestracyjne i dane drogowych pojazdów silnikowych zarejestrowanych w państwie członkowskim (art. 320 PWKC),
- numer kodu i znak właściciela wagonów towarowych należących do przedsiębiorstwa kolejowego państwa członkowskiego (art. 321 PWKC),
- opakowanie, które można zidentyfikować jako należące do osoby mającej siedzibę w państwie członkowskim (art. 322 PWKC),
- bagaż pozostający pod opieką pasażera, jeśli deklarowany jest wspólnotowy status towarów i nie ma wątpliwości co do prawdziwości deklaracji (art. 323 PWKC),
- Administracyjny Dokument Towarzyszący (ADT) dla towarów objętych akcyzą (Rozporządzenie EWG nr 2719/92),
- formularz T2M dla produktów rybołówstwa i innych produktów pozyskanych z morza przez statki (art. 325 PWKC),
- etykieta pocztowa przewidziana w art. 462a i w załączniku 42b PWKC,
- formularz dla towarów wspólnotowych w kontroli typu I wolnych obszarów celnych i w składach wolnocłowych (art. 812 i załącznik 109 PWKC),
- kopia kontrolna T5 (art. 314c lit. g w połączeniu z art. 843 PWKC).

Jeżeli po przystąpieniu do Unii Europejskiej zostanie przedstawiony w stosunku do towaru taki dowód organom celnym, to w momencie dopuszczenia do obrotu towar ten zostanie zwolniony z cła i innych opłat celnych.

Z chwilą przystąpienia do Unii nowe państwa członkowskie zostaną włączone do obszaru celnego Wspólnoty i dlatego w odniesieniu do przywozu na ich terytorium towarów z państw trzecich zostaną wprowadzone środki postępowań ochronnych (tj. antydumpingowe, antysubwencyjne i środki ochronne) mające zastosowanie w obecnych państwach członkowskich. Jednocześnie przestaną być stosowane środki nałożone przez nowe państwa członkowskie przed przystąpieniem.

Skład celny, pozwala na składowanie towarów niekrajowych, które w czasie składowania nie podlegają cłu ani ograniczeniom i zakazom określonym w przepisach odrębnych, z wyjątkiem ograniczeń i zakazów stosowanych do ochrony porządku lub bezpieczeństwa publicznego, obyczajowości, higieny lub zdrowa ludzi, zwierząt i roślin oraz ochrony środowiska, a także towarów krajowych, dla których dokonano odpowiednich formalności celnych.

Nie ma przepisów przejściowych w odniesieniu do wolnych obszarów celnych i składów wolnocłowych. Zatem od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej w nowych państwach członkowskich przestrzegane muszą być przepisy Wspólnotowego Kodeksu Celnego i przepisy wykonawcze. Natomiast wszelkie pozwolenia i przepisy prawa niezgodne z warunkami wspólnotowymi stają się z tą datą nieważne. Jednocześnie wolne obszary celne lub składy wolnocłowe ustanowione zgodnie z warunkami identycznymi do obowiązujących we Wspólnocie i będących w mocy 1 maja 2004 r. mogą kontynuować działalność.

Do zakończenia procedury składu celnego w nowym państwie członkowskim po przystąpieniu do Unii stosuje się zasady szczególne. Jeśli kwota długu celnego jest ustalana na podstawie rodzaju przywiezionych towarów, ich wartości celnej oraz ilości w momencie objęcia procedurą (art. 112 ust. 3 - Wspólnotowego Kodeksu Celnego) oraz jeśli zgłoszenie celne przyjęto przed datą przystąpienia, to te elementy wynikają z przepisów stosowanych w danym państwie członkowskim przed datą przystąpienia.

Niemniej jednak stawki celne powinny być zastosowane na podstawie wspólnej taryfy celnej obowiązującej w momencie powstania długu celnego i takie należności celne stanowią środki własne Wspólnoty.



Uszlachetnianie czynne umożliwia wprowadzenie na obszar celny jednego lub większej liczby procesów uszlachetniania towarów niekrajowych lub krajowych (naprawy lub obróbka w Polsce w ramach naprawy gwarancyjnej i pogwarancyjnej). Uszlachetnianie czynne w systemie zawieszeń pozwala na przetwarzanie towarów niekrajowych, przeznaczonych do powrotnego wywozu poza polski obszar celny w postaci produktów kompensacyjnych, bez obciążania tych towarów cłem lub stosowania wobec nich środków polityki handlowej. Uszlachetnianie czynne w systemie ceł zwrotnych pozwala na przetwarzanie towarów krajowych, dopuszczonych do obrotu ze zwrotem lub umorzeniem cła należnego do zapłacenia za takie towary, jeżeli zostaną one wywiezione poza polski obszar celny w postaci produktów kompensacyjnych.

Pozwolenia na uszlachetnianie czynne wydane przez nowe państwo członkowskie przed przystąpieniem do Unii mogą obowiązywać do końca wskazanego w nich okresu ważności lub przez okres jednego roku po dacie przystąpienia, w zależności od tego, która data jest wcześniejsza. Jednocześnie firma posiadająca takie pozwolenie od dnia przystąpienia Polski do Unii musi przestrzegać prawa Wspólnoty, z niewielkimi wyjątkami.

Nie są wymagane pozwolenia dotyczące wymiany handlowej między dotychczasowymi i nowymi państwami członkowskimi, jak również w handlu między nowymi państwami członkowskimi. Niemniej jednak procedury rozpoczęte i niezakończone przed datą przystąpienia muszą zostać zakończone po przystąpieniu.

Dług celny nie może powstać w odniesieniu do towarów, które uzyskały status wspólnotowy na mocy przystąpienia. Dotyczy to zarówno towarów pochodzących z dotychczasowych lub nowych państw członkowskich, jak i towarów przywiezionych z państw trzecich, które zostały dopuszczone do obrotu w dotychczasowych lub nowych państwach członkowskich przed przystąpieniem.

Do zakończenia procedury uszlachetnienia czynnego w nowym państwie członkowskim po przystąpieniu: jeśli kwota długu celnego jest ustalana na podstawie rodzaju towarów przywożonych, ich klasyfikacji taryfowej (w tym stawki celnej), wartości celnej, pochodzenia oraz ilości w momencie objęcia procedurą oraz jeśli zgłoszenie do procedury przyjęto przed datą przystąpienia, to te elementy wynikają z przepisów stosowanych w danym państwie członkowskim przed datą przystąpienia.
Niemniej jednak takie należności celne stanowią środki własne Wspólnoty.
Odsetki wyrównawcze powinny być uiszczane od daty przystąpienia, tak aby zrównoważyć korzyść wynikającą z przesunięcia daty uiszczenia należności.

Jeśli zgłoszenie celne do procedury uszlachetniania czynnego zostało przyjęte w ramach systemu ceł zwrotnych, zwrot następuje na warunkach określonych przepisami Wspólnoty przez i na koszt nowego państwa członkowskiego, w którym przed przystąpieniem powstał dług celny, w odniesieniu do którego następuje żądanie zwrotu cła. Zwrócone cło to oczywiście to, które zostało zapłacone przed przystąpieniem.



Przetwarzanie pod kontrolą umożliwia użycie towarów niekrajowych na polskim obszarze celnym w procesach zmieniających ich rodzaj lub stan, bez stosowania wobec nich cła i środków polityki handlowej oraz umożliwia dopuszczenie produktów powstających w takich procesach (produkty przetworzone) do obrotu, z zastosowaniem właściwych dla nich należności celnych przywozowych.

Pozwolenia na przetwarzanie pod kontrolą celną wydane przez nowe państwo członkowskie przed przystąpieniem mogą obowiązywać do końca wskazanego w nich okresu ważności lub przez okres jednego roku po dacie przystąpienia, w zależności od tego, która data jest wcześniejsza. Jednakże jeżeli firma posiada takie pozwolenie ma obowiązek od dnia przystąpienia do Unii przestrzegać prawa Wspólnoty.

Jeśli procedura rozpoczęła się przed datą przystąpienia i została zakończona po przystąpieniu, to przepisy Wspólnoty mają zastosowanie bez wyjątków także w nowych państwach członkowskich.



Odprawa czasowa pozwala na wykorzystanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu bez dokonywania żadnych zmian, z wyjątkiem zwykłego zużycia wynikającego z używania tych towarów, z całkowitym lub częściowym zwolnieniem od cła i bez stosowania wobec nich środków polityki handlowej. Odprawa czasowa może trwać najwyżej 2 lata. Tylko określone przepisami towary mogą być przedmiotem odprawy czasowej.

W przypadku gdy towary sprowadzane zostały objęte procedurą odprawy czasowej, mają zastosowanie przepisy szczególne aż do jej zakończenia po przystąpieniu.

Jeśli kwota długu celnego jest ustalana na podstawie rodzaju towarów przywożonych, ich klasyfikacji taryfowej (w tym stawki celnej), wartości celnej, pochodzenia oraz ilości w momencie objęcia procedurą i jeśli zgłoszenie do procedury przyjęto przed datą przystąpienia, to te elementy wynikają z przepisów stosowanych w tym nowym państwie członkowskim przed datą przystąpienia. Niemniej jednak takie należności celne stanowią środki własne Wspólnoty.
Odsetki wyrównawcze powinny być uiszczone od daty przystąpienia, tak aby zrównoważyć korzyść wynikającą z przesunięcia daty uiszczenia należności.



Uszlachetnianie bierne pozwala na czasowy wywóz towarów krajowych poza polski obszar celny, w celu poddania ich procesom uszlachetnienia oraz dopuszczenia produktów powstałych w wyniku tych procesów do obrotu, z całkowitym lub częściowym zwolnieniem od cła.
Wydane w nowym państwie członkowskim pozwolenia na uszlachetnianie bierne przed przystąpieniem do Unii Europejskiej mogą obowiązywać do końca wskazanego w nich okresu ważności lub przez okres jednego roku po dacie przystąpienia, w zależności od tego, która data jest wcześniejsza. Jednakże jeżeli firma posiada takie pozwolenie od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej, musi przestrzegać prawa Wspólnoty.

Jeśli procedura uszlachetnienia biernego rozpoczęła się przed datą przystąpienia nowego państwa członkowskiego do Unii i kończy się po przystąpieniu, przepisy Wspólnoty (w tym wspólna taryfa celna) mają zastosowanie także w nowych państwach członkowskich.

Niedozwolone jest obliczenie zwolnienia z cła na podstawie kosztów przetwarzania towarów, które nie pochodzą z obecnych państw Unii lub nowego państwa członkowskiego i które zostały dopuszczone do obrotu przed przystąpieniem z zastosowaniem zerowej stawki celnej. Zakaz ten nie dotyczy jednak przywozu towarów o charakterze niehandlowym.



Od 1 maja 2004 r. zaksięgowanie, w tym pokrycie kwoty należności po zwolnieniu, zwrot i umorzenie należności celnych przywozowych dokonywane jest zgodnie z przepisami Wspólnotowego Kodeksu Celnego (art. 201-242). Jeśli jednak dług celny powstał przed datą przystąpienia do Unii Europejskiej, pokrycie lub zwrot i umorzenie są dokonywane zgodnie z przepisami, które obowiązywały w nowym państwie członkowskim przed przystąpieniem.
Ponieważ pociąga to za sobą poprawę błędu powstałego przed przystąpieniem, cło nałożone zgodnie z przepisami prawa krajowego ma być pokryte lub zwrócone. Oznacza to również, że zastosowanie mają wszelkie inne odpowiednie przepisy prawa krajowego dotyczące pokrycia długu (np. limit czasu na pokrycie długu).
Dokumenty dla celów kontroli celnej należy przechowywać przez okres 3 lat.



Wiążąca informacja taryfowa (WIT) to pisemna decyzja wydawana przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie. Określa ona właściwy kod taryfy celnej dla jednego, dowolnie zgłaszanego towaru. WIT jest ważna przez 6 lat od daty jej wydania (z wyjątkiem, gdy zostaną zmienione przepisy, interpretacje przepisów lub zostaną wykazane błędy w decyzji). Wydawana jest na pisemny wniosek osoby zainteresowanej. WIT ma szczególne znaczenie, ponieważ daje pewność stosowania właściwego kodu taryfy celnej dla towarów sprowadzanych przez Twoją firmę.

W przypadku gdy WIT utraci ważność na skutek zmiany w interpretacji przepisów przez Światową Organizację Celną, bądź została wydana wskutek błędu lub jest sprzeczna z prawem, osoba, której udzielono tej informacji, może z niej jeszcze korzystać przez okres 6 miesięcy od dnia publikacji zmian lub od powiadomienia, jeżeli zawarła na podstawie WIT, przed datą publikacji lub powiadomienia, wiążące umowy kupna lub sprzedaży. Należy jednak pamiętać, że wiążąca informacja taryfowa jest nieważna, jeżeli została wydana na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub nieprawidłowych bądź niekompletnych danych przedstawionych przez wnioskodawcę.

Wiążąca informacja o pochodzeniu (WIT) jest decyzją administracyjną wydawaną przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie na wniosek osoby zainteresowanej określającą pochodzenie towaru. WIT dotyczy towaru klasyfikowanego według jednego kodu taryfy celnej i jednego kraju pochodzenia.

WIT jest ważna przez 3 lata od daty jej wydania. Zwróć uwagę, że WIT nie zastępuje dokumentów potwierdzających pochodzenie towarów. W przypadku, gdy WIT utraci ważność na skutek zmiany interpretacji przepisów przez Światową Organizację Handlu, bądź została wydana wskutek błędu lub jest sprzeczna z prawem, osoba, której udzielono tej informacji, może z niej jeszcze korzystać przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie zmian lub od powiadomienia, jeżeli zawarła na podstawie WIT, przed tą datą, wiążące umowy kupna lub sprzedaży.
Wiążąca informacja o pochodzeniu jest również nieważna, jeżeli została wydana na podstawie nieprawdziwych dokumentów lub nieprawidłowych bądź niekompletnych danych przedstawionych przez wnioskodawcę.

Wiążącej informacji taryfowej (WIT) lub wiążącej informacji o pochodzeniu nie dotyczą żadne środki przejściowe. Zatem informacja udzielona na podstawie prawa krajowego przed przystąpieniem do Unii Europejskiej przestaje mieć z dniem przystąpienia prawnie wiążący charakter. Poczynając od tego dnia, nowe państwa członkowskie mogą na podstawie art. 11-12 Kodeksu celnego wydawać wiążące informacje, które będą ważne w rozszerzonej Wspólnocie. Jednocześnie wiążące informacje obecnych państw członkowskich z dniem rozszerzenia Unii będą miały zastosowanie w nowych państwach członkowskich.
Jeśli jednak firma do produkcji towarów, dla których wydawana jest wiążąca informacja o pochodzeniu, wykorzystano komponenty lub pracę z nowych państw członkowskich, właściwe jest z dniem przystąpienia wprowadzenie zmiany do takiej informacji o pochodzeniu.

Autor: Wiesław Adamczyk, doradca prawny