Pracodawca może rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W związku z taką sytuacją powstaje pytanie, czy pracownik kwestionując rozwiązanie z nim umowy o pracę w tzw. trybie natychmiastowym może domagać się sprostowania świadectwa pracy przez sąd pracy? Czy musi wcześniej wystąpić do sądu pracy z powództwem o roszczenia z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy? Zobacz, jakie jest stanowisko Sądu Najwyższego w tej kwestii.
Stan faktyczny sprawy
Jarosław B. złożył do sądu pracy pozew przeciwko swojemu byłemu pracodawcy Andrzejowi M. prowadzącemu firmę transportowo-spedycyjno-handlową o sprostowanie świadectwa pracy w zakresie sposobu ustania zatrudnienia. Powód żądał stwierdzenia, że umowa o pracę uległa rozwiązaniu za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę, a nie, jak wskazano w świadectwie pracy, bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Były pracodawca nie uznawał powództwa i wniósł o jego oddalenie. Zarzucił powodowi, że nie skorzystał z przewidzianej przepisami prawa drogi i nie wniósł do sądu pracy pozwu o uznanie za bezskuteczne oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.
Postępowanie przed sądem I instancji
Sąd rejonowy oddalił powództwo z przyczyn formalnych, nie badając merytorycznych okoliczności związanych z rozwiązaniem stosunku pracy między stronami.
Sąd uznał, że w świetle art. 97 § 3 Kodeksu pracy, dalej kp niedopuszczalne jest żądanie sprostowania świadectwa pracy w omawianej sprawie. W ocenie sądu dokument ten nie tworzy żadnych praw, a odzwierciedla jedynie czynności stron umowy o pracę, które są skuteczne, choćby nawet były niezgodne z prawem.
Jeżeli świadectwo pracy stwierdza określony tryb rozwiązania stosunku pracy, a pracownik nie zakwestionował tego w terminie i sposób przewidziany przepisami kp, to - zdaniem sądu rejonowego - nie może skutecznie wnosić o sprostowanie świadectwa pracy w tym zakresie, podważając w toku postępowania o sprostowanie świadectwa pracy zgodność z prawem trybu i sposobu rozwiązania umowy o pracę.
Powód złożył apelację od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu okręgowego.
W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że nie jest przypadkiem, że wybrał jeden z dwóch możliwych w jego ocenie sposobów zakwestionowania trybu rozwiązania umowy o pracę, ponieważ w dniu 18 lipca 2008 r. otrzymał jednocześnie dwa dokumenty: oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz świadectwo pracy z pouczeniem o dwóch różnych sposobach odwołania. Powód wskazał, że nie domaga się przywrócenia do pracy ani odszkodowania, ma natomiast interes prawny w ustaleniu prawidłowej treści świadectwa pracy. Z uwagi na to stwierdził, że domaga się sprostowania się świadectwa pracy oraz stwierdzenia, że umowa o pracę została rozwiązana za wypowiedzeniem pracodawcy.
Postępowanie przed sądem II instancji
Przy rozpoznawaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy powziął wątpliwości natury prawnej, czy nadal aktualny jest pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 7 maja 1991 r. (I PZP 13/91), że pracownik który nie żądał odszkodowania (lub przywrócenia do pracy) w postępowaniu sądowym na podstawie art. 56 kp, może dochodzić sprostowania świadectwa pracy w trybie art. 97 § 21 kp.
Sąd Najwyższy we wskazanej uchwale stwierdził, że oczywistym jest, że w czasach dużej konkurencji na rynku pracy informacja pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie art. 30 § 1 pkt 3 kp, a przede wszystkim z przyczyn wskazanych w art. 52 § 1 pkt 1 i 2 kp, może istotnie ograniczać możliwości podjęcia zatrudnienia i tym samym pracownik ma uzasadniony interes prawny w tym, aby świadectwo pracy zawierało zgodną z prawem i rzeczywistym stanem faktycznym podstawę rozwiązania umowy o pracę. Pracownik nie ma obowiązku, ale uprawnienie do korzystania z przysługujących mu praw, w tym m.in. do prawa żądania od pracodawcy odszkodowania.
W konsekwencji Sąd Najwyższy w powyższej uchwale stwierdził, że pracownik może na podst. art. 97 § 21 kp wystąpić samodzielnie o sprostowanie treści świadectwa pracy, jeśli tę treść neguje i choćby uprzednio nie zaskarżył np. sposobu rozwiązania umowy o pracę.
W ocenie sądu okręgowego stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego budzi wątpliwości. Zadaniem sądu okręgowego świadectwo pracy stanowi jedynie oświadczenie wiedzy, jest dokumentem prywatnym, a nie urzędowym. Nie zawiera elementów ocennych, jedynie informację o faktach.
Również brzmienie art. 97 § 21 i § 3 kp wskazuje, że ustawodawca przewidział w tym przepisie dwie różne sytuacje prowadzące do zmiany treści świadectwa pracy. Przepis art. 97 § 21 kp dotyczy sytuacji, gdy zostało wydane świadectwo pracy o niewłaściwej, wadliwej treści. W sytuacji, gdy pracodawca podał w świadectwie pracy rzeczywisty sposób ustania stosunku pracy, to dokument ten nie jest wadliwy, choćby przyczyny rozwiązania stosunku pracy nie były zgodne z prawem. Jeżeli zatem świadectwo pracy nie jest wadliwe, nie podlega sprostowaniu w trybie powołanego przepisu art. 97 § 21 kp.
Ponadto w § 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz. U. nr 60, poz. 282 z późn.zm.) wyodrębniono dwie odmienne sytuacje prowadzące w konsekwencji do zmiany treści świadectwa pracy. Jak wynika z § 5 ust. 2 rozporządzenia w razie uwzględnienia przez sąd pracy powództwa pracownika o sprostowanie świadectwa pracy, pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi niezwłocznie nowe świadectwo pracy. Natomiast w przypadku prawomocnego orzeczenia o przywróceniu pracownika do pracy lub przyznaniu mu odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, pracodawca jest obowiązany wydać pracownikowi nowe świadectwo pracy zawierające informację o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę, powołującą art. 97 § 3 kp.
| Tylko wadliwość świadectwa pracy, rozumiana, jako niezgodność jego treści z prawomocnymi czynnościami pracodawcy, może prowadzić do sprostowania świadectwa pracy. Jeśli więc pracownik nie zakwestionował sposobu rozwiązania z nim umowy o pracę zastosowanego przez pracodawcę i nie odwołał się do sądu, to tym samym ta czynność pracodawcy stała się prawomocna. |
Sąd drugiej instancji podkreślił również, że zgodnie z art. 264 § 2 kp żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania na podstawie art. 56 kp wnosi się do sądu pracy w określonym terminie - 14 dni od doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.
| Sąd oddala powództwo o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie, jeżeli pozew wniesiono po upływie terminu przewidzianego przepisami prawa. |
Natomiast w sytuacji, gdy pracownik kwestionuje ważność sposobu ustania zatrudnienia w drodze powództwa o sprostowanie świadectwa pracy, dochodzi do pominięcia terminów wskazanych w art. 264 kp, a oddalenie powództwa pracownika kwestionującego zasadność zastosowanego przez pracodawcę trybu rozwiązania umowy o pracę wiąże sąd. W takiej, więc sytuacji powództwo o sprostowanie świadectwa pracy nie mogłoby być uwzględnione, co oznacza, że czynność pracodawcy stałaby się prawomocna.
Wyrok Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy stwierdził, że powoływana przez sąd okręgowy uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 1991 r. sygn. akt I PZP 13/91 dotyczyła stanu faktycznego, w którym w ocenie pracodawcy doszło do wygaśnięcia stosunku pracy z powodu porzucenia pracy, co znalazło wyraz w świadectwie pracy, w którym powołano art. 64 kp i co pracownik kwestionował, domagając się stwierdzenia w świadectwie pracy, że stosunek pracy ustał na podstawie art. 73 kp.
Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska zawartego w powyższej uchwale. Jego zdaniem przeciwko zaprezentowanej w uchwale koncepcji Sądu Najwyższego przemawia także przewidziany prawem mechanizm ustania stosunku pracy w następstwie czynności pracodawcy. Z art. 45 i 56 kp wynika, że czynności prawne pracodawcy dotyczące rozwiązania stosunku pracy są skuteczne i prowadzą do rozwiązania stosunku pracy, choćby były niezgodne z prawem. Mogą one zostać podważone jedynie w drodze odpowiedniego powództwa, z którym pracownik może wystąpić w terminach określonych art. 264 kp. Jeśli pracownik nie skorzystał z takiego powództwa, to już w żadnym innym postępowaniu nie może kwestionować rozwiązania z nim stosunku pracy.
Pracownik nie może dochodzić sprostowania świadectwa pracy w części dotyczącej stwierdzenia, że stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika, kwestionując zgodność z prawem tego rozwiązania, bez wystąpienia z powództwem do sądu pracy o roszczenia z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 56 kp.
Zdaniem eksperta
Z orzeczenia Sądu Najwyższego wynika, że w pojęciu „sprostowanie” świadectwa pracy, czyli jego korygowanie i poprawienie nie mieści się kwestionowanie przez pracownika rozwiązanie stosunku pracy w określonym trybie, tj. kwestionowanie stanu prawnego, np. rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Jeśli pracodawca podał w świadectwie pracy rzeczywisty sposób ustania stosunku pracy, to dokument ten nie jest wadliwy, choćby przyczyny rozwiązania stosunku pracy nie były zgodne z prawem. Jeżeli zatem świadectwo pracy nie jest wadliwe, nie podlega sprostowaniu na podstawie przepisu art. 97 § 21 kp.
Pracownik może podważyć skuteczność rozwiązania z nim umowy o pracę w drodze wytoczonego w przewidzianych prawem terminach powództwa o odszkodowanie, czy też przywrócenie do pracy. Nie może natomiast podważać prawnej skuteczności rozwiązania z nim umowy o pracę w trybie sprostowania świadectwa pracy. Jeśli sąd pracy orzeknie, że rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę z pracownikiem jest zgodne z prawem, pracownik nie może już w żadnym innym postępowaniu, w tym w postępowaniu o sprostowanie świadectwa pracy dochodzić uznania za niezgodne z prawem rozwiązania umowy o pracę.
uchwała Sądu Najwyższego z 4 listopada 2009 r., sygn. akt I PZP 4/09
Podstawa prawna: - art. 97 § 21 i art. 264 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- § 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz. U. nr 60, poz. 282 z późn.zm.).
- § 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz. U. nr 60, poz. 282 z późn.zm.).
