Czy udzielanie pożyczek za pomocą serwisu internetowego może zostać uznane za działalność gospodarczą?

Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 marca 2010 r. (sygn.: I SA/Gd 17/10) o zakwalifikowaniu działań podatnika do działalności gospodarczej powinno decydować spełnienie ustawowych wymogów. Do elementów definicji działalności gospodarczej zgodnie z art. 5a pkt 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm., dalej: updof) należą natomiast: zarobkowy charakter oraz wykonywanie jednej z aktywności wyliczonej w ustawie (m.in. usługowej) w sposób zorganizowany i ciągły.

Nie ma tu natomiast mowy o skali podejmowanych działań czy sposobie zagospodarowania wypracowanych przychodów.

A zatem bez znaczenia dla stwierdzenia tego, czy podatnik udzielając pożyczek prowadzi działalność gospodarczą, pozostaje fakt, że działalność ta ma mieć charakter uboczny, wykonywany poza świadczeniem pracy, a zyski przeznaczone mają być na zaspakajanie codziennych potrzeb. W ocenie sądu przeciwko zakwalifikowaniu działalności podatnika do kategorii działalności gospodarczej nie przemawiają także ograniczenia wynikające z braku swobody i konieczności podporządkowania się regułom serwisu społecznościowego. Prowadzenie działalności gospodarczej nigdy nie oznacza zupełnie dowolnego i swobodnego postępowania.

Podatnik zamierza korzystać z usług serwisu internetowego, który zajmuje się kojarzeniem osób, które chcą pożyczać komuś lub od kogoś pieniądze. Korzystając z serwisu społecznościowego lokowałby swoje wolne środki, udzielając pożyczek pieniężnych innym użytkownikom serwisu, będącym osobami fizycznymi. Umowy pożyczki zawierane będą bezpośrednio między pożyczkodawcą oraz pożyczkobiorcą poprzez złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej. Miesięcznie podatnik zamierza udzielać pożyczek w wysokości od 200 do 3.000 zł.

Podatnik jest poza tym zatrudniony na umowę o pracę, a środki, jakie zamierza przeznaczyć na pożyczki, stanowią jego oszczędności z pracy.

Podatnik złożył wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie, w którym zapytał, czy działania przez niego podejmowane mieszczą się w ramach definicji prowadzenia działalności gospodarczej przewidzianej w art. 5a pkt 6 updof.

Zdaniem podatnika jego aktywności nie można zaliczyć do działalności gospodarczej, gdyż aby mówić o prowadzeniu działalności gospodarczej konieczne jest zaistnienie trzech jej cech funkcjonalnych: zarobkowości, zorganizowania i ciągłości. Podatnik uznał, że opisywana przez niego działalność nie posiada wszystkich wskazywanych cech. W szczególności nie ma charakteru ciągłego, gdyż pożyczki udzielane będą sporadycznie, w zależności od aktualnie dostępnych wolnych środków, które otrzymuje Wnioskodawca z tytułu stosunku pracy. Nie będzie miała także charakteru zorganizowanego, jego działania mogą być bowiem wykonywane także np. za pośrednictwem kafejki internetowej czy też przy korzystaniu z uprzejmości osoby trzeciej. Zdaniem podatnika o zorganizowanym charakterze czynności udzielania pożyczki nie świadczy również fakt istnienia regulaminu serwisu kojarzącego ze sobą strony umowy.

Organ podatkowy uznał powyższe stanowisko za nieprawidłowe stwierdzając, że hipotetyczna działalność podatnika wypełnia definicję działalności gospodarczej.

Podatnik złożył więc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. WSA przychylił się do stanowiska fiskusa i uznał, że otrzymywanie odsetek z pożyczek udzielanych innym użytkownikom, czyli pożyczkobiorcom, jest działalnością gospodarczą w rozumieniu updof. Zdaniem sądu stanowisko takie znajduje potwierdzenie w art. 30a ust. 1 updof, który stanowi, że od uzyskanych dochodów (przychodów) z odsetek od pożyczek pobiera się 19% zryczałtowany podatek dochodowy, z wyjątkiem, gdy udzielanie pożyczek jest przedmiotem działalności gospodarczej. Odsetki od pożyczek będą stanowić odrębne źródło przychodów, określone w art. 10 ust. 1 pkt 7 updof tylko wtedy, jeżeli nie są uzyskiwane w ramach działalności gospodarczej podatnika.

Zdaniem sądu działalność opisana przez podatnika ma charakter zarobkowy, ponieważ aktywność podatnika nastawiona jest na uzyskiwanie zysku w postaci odsetek od udzielanych pożyczek. Jest to również działalność zorganizowana, a nie przypadkowa.

Działające od niedawna w Polsce serwisy internetowe, tzw. social lending, umożliwiają zaciąganie i udzielanie pożyczek pomiędzy osobami prywatnymi. Odbywa się to na korzystniejszych zasadach niż w tradycyjnych instytucjach finansowych. Osoby, które potrzebują gotówki, nie muszą płacić wygórowanych odsetek kilkuprocentowych prowizji, przechodzić skomplikowanych procedur i przedstawiać wielu zabezpieczeń. Z kolei pożyczkodawcy mogą ulokować pieniądze na znacznie wyższy procent niż w banku.

Oprocentowanie pożyczek jest każdorazowo ustalane indywidualnie pomiędzy użytkownikami, na zasadzie podobnej do aukcji internetowych, na których sprzedaje się towary i usługi.

Komentowany wyrok jest nieprzyjemną niespodzianką dla coraz większej rzeszy użytkowników serwisów social lending po korzystnej wykładni, jakiej dokonał WSA w Warszawie z 29 października 2009 r. (sygn. III SA/Wa 1013/09).

Należy zgodzić się z argumentacją sądu zaprezentowaną w komentowanym wyroku, że o zorganizowanym charakterze działań podatnika świadczy sam wybór sposobu udzielania pożyczek. Chodzi o wybór portalu internetowego oraz zapewnienie sobie możliwości stałego korzystania z określonych narzędzi informatycznych niezbędnych do realizacji celów działalności.

Zorganizowany charakter udzielania pożyczek wynika też z podejmowania czynności zmierzających do pozyskiwania potencjalnego klienta poprzez podawanie informacji o posiadanych zasobach i sposobach zwrotu pożyczki przez pożyczkobiorcę.

Należy też podzielić stanowisko sądu w zakresie określenia istoty ciągłości w przedmiotowej sprawie, bowiem sam podatnik uznał, że zamierza udzielać ich wielokrotnie. Nie ma też wątpliwości co do zarobkowego charakteru działań podatnika.

Pewne wątpliwości co do stanowiska sądu nasuwają się same.

Treść art. 10 ust. 1 pkt 7 updof ustawy stanowi, że źródłem przychodów są m.in. kapitały pieniężne, a art. 17 ust. 1 pkt 1 updof precyzuje, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się odsetki od pożyczek. A zatem dlaczego przychodów z udzielania pożyczek za pomocą serwisu internetowego nie można zaliczyć do przychodów z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 updof?