Czy trzeba opodatkować udziały wypłacone wspólnikom w przypadku likwidacji spółki osobowej?

Nie można opodatkować rozwiązujących firmę wspólników, którzy już wcześniej na bieżąco rozliczali się z fiskusem - tak orzekł WSA w Warszawie w wyroku z 13 lipca 2010 r. (sygn. III SA/Wa 1114/10).

Podatnik - wspólnik spółki jawnej - wystąpił z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie w zakresie konsekwencji podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazywał, że jest wspólnikiem spółki jawnej, której cały majątek został wniesiony do spółki komandytowej. Były to środki trwałe, wyroby i materiały, technologia, tworzące zorganizowaną gospodarczo całość. Wartość rynkowa przedsiębiorstwa została wyceniona na 4.000.000 zł. Przekraczała ona znacznie wartość księgową przedsiębiorstwa.

Po wniesieniu wkładu spółka jawna nie posiada już żadnego majątku i nie prowadzi już działalności operacyjnej. Wykonała tylko kilka drobnych operacji gospodarczych. Wspólnicy chcą rozwiązać spółkę jawną, co wiąże się z przeniesieniem na nich praw i obowiązków posiadanych przez spółkę jawną w spółce komandytowej. Zdaniem podatnika zakończenie przez nią działalności nie wywiera żadnych skutków podatkowych.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Uznał, że podatnik, który otrzymuje w wyniku likwidacji spółki jawnej udział w spółce komandytowej, uzyskuje przychód w rozumieniu art. 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.) dalej: updof. Należy go opodatkować tak jak przychody z praw majątkowych.

Podatnik nie zgadzając się z argumentacją ministra złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze podatnik argumentował, że rozwiązanie spółki jawnej i przejście ogółu praw i obowiązków posiadanych w spółce komandytowej na wspólników nie doprowadzi do wzrostu wartości ich majątku. Nie otrzymują bowiem żadnych pieniędzy ani świadczeń. Nie uzyskują więc przychodu.

Sąd uznał skargę za zasadną i uchylił interpretację fiskusa. Z uzasadnienia ustnego wynika jednak, że z innych powodów niż te, które przedstawił podatnik. Stwierdził, że w spółce jawnej został wytworzony majątek, a wspólnicy na bieżąco rozliczali się z fiskusem. Skoro płacili już podatek, to nie można ich ponownie obciążać podczas likwidacji spółki. Nie można bowiem dwukrotnie opodatkować tego samego dochodu.

Organy podatkowe w przeważającej większości prezentują stanowisko, że wypłacony wspólnikowi udział w majątku tej spółki ponad wkłady należy zaliczyć do przychodu z praw majątkowych i opodatkować według skali podatkowej.

Natomiast sądy administracyjne zajmują stanowisko całkowicie odmienne od stanowiska organów podatkowych. WSA w komentowanym wyroku odwołał się też do wcześniejszego orzecznictwa. Wynika z niego, że zyski spółki są na bieżąco uwzględniane u wspólników i zwrot przypadającego na nich majątku nie zawsze skutkuje powstaniem przychodu.

W orzecznictwie utrwalona jest opinia, że kwoty wypłacane występującemu wspólnikowi ponad wartość jego wkładu do spółki były już raz opodatkowane na gruncie updof jako dochód z działalności gospodarczej. Z tego powodu kwoty te nie powinny być opodatkowane podatkiem dochodowym po raz drugi.

Takie stanowisko potwierdza m.in. wyrok NSA z 7 października 2004 r. (sygn. akt FSK 594/04) oraz wyrok WSA w Warszawie z 13 maja 2008 r. (sygn. akt III SA/Wa 265/08).

Identycznie rozpatrzył podobną sprawę WSA w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 2930/08). Stwierdził, że wystąpienie wspólnika spółki osobowej jest obojętne podatkowo dla wspólnika i przypomniał, że w przypadku spółek osobowych podatnikami są wspólnicy, a nie spółka. Wynika to z art. 8 ust. 1 updof.

Korzystne dla podatników stanowisko w sprawie nierozpoznawania przychodu u występującego wspólnika ze spółki zaprezentował też WSA w Białymstoku w wyroku z 25 marca 2009 r. (sygn. I SA/Bk 557/08), uznając, że o ile wypłacona byłemu wspólnikowi przez spółkę jawną wartość jego udziału kapitałowego (ponad wartość wniesionych wkładów) mieści się w pojęciu „wartości zbywczej” tej spółki i należy ją zaliczyć do kategorii „prawa majątkowe”, to nie oznacza to, że dochód osiągnięty z tytułu tego przychodu podlega opodatkowaniu PIT. Nadwyżka dla wspólnika pochodząca z zysku spółki podlegała już uprzednio opodatkowaniu podatkiem dochodowym u każdego ze wspólników, stosownie do ich udziału.

Należy pozytywnie ocenić wypracowane przez dotychczasowe orzecznictwo i potwierdzone przez Sąd w Warszawie w komentowanym wyroku stanowisko, że wypłacana występującemu wspólnikowi kwota stanowiąca część wartości majątku pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, w stosunku, w którym występujący wspólnik uczestniczył w zyskach spółki, odpowiada przyrostowi wartości majątku spółki powstałego już z raz opodatkowanego dochodu. W związku z tym występujący wspólnik nie uzyskuje przysporzenia majątkowego, a w konsekwencji nie uzyskuje przychodu.

Warto dodać, że kwestią skutków podatkowych likwidacji spółki osobowej zainteresowało się Ministerstwo Finansów. W założeniach do projektu nowelizacji ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz od osób prawnych planuje zróżnicować zasady opodatkowania w zależności od tego, w jakiej formie wspólnik otrzyma majątek. Jeżeli będą to pieniądze, nie uzyska przychodu. Ma to wyeliminować podwójne opodatkowanie. Inaczej będzie, jeśli dostanie majątek spółki w formie niepieniężnej. Wtedy powstanie przychód, ale dopiero w momencie zbycia jego składników. W takiej sytuacji wspólnicy nie będą już płacili 10% zryczałtowanego podatku od dochodu z remanentu likwidacyjnego. Będą musieli natomiast sporządzić na dzień likwidacji spółki wykaz składników jej majątku.