Pracownik wykonujący zadania poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy ma prawo do diet z tytułu podroży służbowych. Często jednak zdarza się, że pracownik ponosi własne koszty związane z wykonywaniem takich zadań, np. używa do pracy własnych narzędzi. Czy w związku z tym ma prawo zwrotu poniesionych kosztów? Jeśli tak, na jakiej podstawie prawnej? Sprawdź, czy zmieniły się przepisy w tym zakresie.
1. Zwrot kosztów związanych z podróżą służbową
Pracownikowi wykonującemu (na polecenie pracodawcy) zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługuje zwrot kosztów związanych z podróżą służbową (art. 775 Kodeksu pracy, dalej: kp).
Są to przede wszystkim diety z tytułu podroży służbowych, ale nie tylko.
| Pracownikowi takiemu pracodawca może też zwracać koszty np. używania przez pracowników własnych narzędzi, wydatki na przejazd z siedziby pracodawcy do wyznaczonego miejsca pracy. |
Kwestie zwrotu pracownikom wydatków związanych z wykonywaniem pracy poza miejscowością siedziby pracodawcy pracodawca może zawrzeć:
- w układzie zbiorowym pracy,
- w regulaminie wynagradzania.
W sprawach nieuregulowanych w przepisach Kodeksu pracy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Do zwrotu wydatków ponoszonych przez pracowników w trakcie podroży służbowej mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia, co oznacza, że dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które zleceniobiorca poczynił w celu należytego wykonania zlecenia.
2. Kiedy pracodawca nie wypłacał pracownikom należnych świadczeń z tytułu podróży służbowej …
W sprawie, która znalazła swój finał w Sądzie Najwyższym pracodawca nie wypłacał pracownikom diet tylko dodatkowe świadczenie. To dodatkowe świadczenie było określone w umowach, jako „gratyfikacja" lub „procent od frachtu", które miało służyć pokryciu zwiększonych kosztów utrzymania w podróży służbowej.
| Świadczenie to było znacznie zaniżone w stosunku do diet, jakie przysługiwały pracownikom na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów, nie miało żadnego pokrycia w czasie podróży służbowej i nie wystarczało na pokrycie kosztów. |
Pracownicy wykonywali pracę kierowców w transporcie zagranicznym i krajowym. Każdemu wyjazdowi przyporządkowana była czasami nawet kilkudniowa delegacja krajowa, przed wyjazdem i po wyjeździe, gdyż powodowie musieli odbierać przewożony przez nich towar nierzadko nawet z kilku miejsc w kraju i rozwieźć towar po powrocie również do kilku miast. Jednak dieta za podróż służbową nie była wypłacana.
W związku z powyższym złożyli pozew przeciwko pracodawcy o zasądzenie należności ze stosunku pracy z tytułu diet, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, odprawy pieniężnej, wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego oraz nakazali zwrot potrąconych z ich wynagrodzenia kwot z tytułu przeprowadzonych rozmów telefonicznych.
3. Stanowisko Sądu Najwyższego w tej sprawie
Sąd Najwyższy podkreślił, że dla określenia, czy w konkretnym przypadku kierowca w transporcie międzynarodowym odbywa podróż służbową, najważniejsze znaczenie ma ustalenie miejsca wykonywania pracy w umowie o pracę w powiązaniu z rodzajem pracy.
Sąd Najwyższy podkreślił, że w stosunkach pracy można stwierdzić przypadki ponoszenia przez pracowników pewnych wydatków związanych z wykonywaniem przez nich zadań wyznaczonych przez pracodawcę, które są im następnie przez pracodawcę rekompensowane. Poza wydatkami na podróże służbowe są to koszty używania przez pracowników pracy własnych narzędzi, a także wydatki w postaci kosztów przejazdu z siedziby pracodawcy do wyznaczonego miejsca pracy (np. w przypadku przedsiębiorstw remontowo-budowlanych).
Poza przepisami dotyczącymi podróży służbowych prawo pracy nie zawiera w tej kwestii szczególnych przepisów prawa ustawowego (odpowiednie postanowienia mogą znaleźć się w układzie zbiorowym pracy, względnie w regulaminie wynagradzania). Oznacza to, że omawiana kwestia nie została uregulowana w prawie pracy w związku z czym, według art. 300 kp zachodzi potrzeba rozważenia odpowiedniego zastosowania w tej kwestii przepisów Kodeksu cywilnego, dalej: kc dotyczących zlecenia.
Według art. 742 kc dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia, wraz z odsetkami ustawowymi.
W omawianej sytuacji modyfikacja art. 742 kc polegałaby na poszerzeniu zakresu jego zastosowania do stosunku pracy. W ocenie sądu nie zachodzi tu sprzeczność zasad prawa cywilnego z prawem pracy, ponieważ przepisy te stanowią dopełnienie zasady prawa pracy nieponoszenia przez pracowników kosztów działalności gospodarczej zakładu pracy.
Wyznaczenie przez pracodawcę zadania roboczego, wymagającego dla jego wykonania poniesienia przez pracowników dodatkowych kosztów, uzasadnia roszczenie o ich zwrot przez a nie pracownika (art. 742 kc w związku z art. 300 kp).
Wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2009 r., sygn. akt II PK 198/08
Podstawa prawna: - art. 775 i art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- art. 742 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
- art. 742 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
