Część pracowników uważa, że złożenie przez nich wniosku o udzielenie przez pracodawcę urlopu na żądanie związane jest automatycznie z możliwością wykorzystania tego urlopu oraz że prawo decydowania, czy takiego urlopu udzielić jest w tym wypadku wyłączone ze strony pracodawcy. Czy jest to słuszny pogląd? Zobacz, jakie jest stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii przesłanek udzielania urlopu na żądanie.
Stan faktyczny sprawy
W dniu 13 lutego 2008 r. dyrektor generalny urzędu wojewódzkiego wręczył Andrzejowi B. - kierownikowi delegatury - placówki zamiejscowej wypowiedzenie umowy o pracę. Powodowi zarzucono rażące naruszenie przepisów prawa pracy w zakresie udzielania urlopów wypoczynkowych i szkoleniowych.
Andrzej B. w dniu 20 grudnia 2007 r. odmówił Małgorzacie L. - pracownicy delegatury - udzielenia urlopu na żądanie, a kolejnym pismem z 3 stycznia 2008 r. - udzielenia tej samej pracownicy urlopu szkoleniowego od 7 stycznia 2008 r. do 25 stycznia 2008 r.
Małgorzatę L. i urząd wojewódzki łączyła umowa z 9 listopada 2006 r. obejmująca m.in. dofinansowanie części kosztów nauki pracownika. W dniu 11 lutego 2008 r. Andrzej B. wręczył Małgorzacie L. pismo dyrektora generalnego z 18 lipca 2007 r. stanowiące oświadczenie woli urzędu wojewódzkiego o wypowiedzeniu pracownicy z dniem 1 sierpnia 2007 r. warunków pracy i płacy. Wypowiedzenie to anulowano, Małgorzata L. w dalszym ciągu jest zatrudniona na dotychczasowym stanowisku, a warunki jej pracy i płacy nie uległy żadnym zmianom.
Andrzej B. złożył do sądu rejonowego pozew przeciwko urzędowi wojewódzkiemu o roszczenia związane z wypowiedzeniem mu umowy o pracę.
Postępowanie przed sądem I i II instancji
Sąd Rejonowy wyrokiem z 24 lipca 2008 r. przywrócił powoda Andrzeja B. w urzędzie wojewódzkim na dotychczasowych warunkach. W ocenie sądu osobą uprawnioną do wyrażenia zgody na rozpoczęcie urlopu przez pracownika delegatury był kierownik delegatury lub osoba go zastępująca. Sąd podkreślił, że wypowiedzenie dokonane powodowi było nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 Kodeksu pracy, dalej kp ponieważ nie ma podstaw do twierdzenia, że powód rażąco naruszył przepisy w zakresie udzielania urlopów oraz aby naruszył przepisy w zakresie wypowiedzenia zmieniającego.
Sąd stwierdził, że wynikający z art. 1672 kp obowiązek pracodawcy udzielenia takiego urlopu „ma na celu uwzględnienie nadzwyczajnych sytuacji, które powodują, że pracownik w danym terminie nie może świadczyć pracy". Wniosek Małgorzaty L. nie był uzasadniony tego rodzaju zdarzeniami, ponieważ złożyła go z wyprzedzeniem około tygodnia.
Sąd stwierdził także, że powód nie naruszył przepisów dotyczących urlopów szkoleniowych.
| Urlop szkoleniowy przeznaczony jest, bowiem na udział w obowiązkowych zajęciach oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminów, natomiast Małgorzata L. nie spełniła prośby powoda o dostarczenie harmonogramu zajęć i egzaminów w roku akademickim 2007/2008, na podstawie których mogłaby być dokonana ocena zasadności jej wniosku. |
Sąd stwierdził ponadto, że powód nie był autorem oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę Małgorzacie L., nie miał żadnego wpływu na jego treść, a jego rola ograniczała się do wręczenia pisma pracownikowi w pierwszym dniu pracy po długotrwałej nieobecności. W konsekwencji sąd uznał, że powód nie naruszył przepisów w zakresie wypowiadania umów o pracę.
Pozwany - urząd wojewódzki złożył apelację od wyroku sądu rejonowego do sądu okręgowego. Sąd drugiej instancji oddalił apelację pozwanego. W związku z powyższym pozwany - urząd wojewódzki złożył skargę kasacyjną od wyroku sądu okręgowego do Sądu Najwyższego. W skardze stwierdził m.in., że błędne jest stanowisko sądów obu instancji mówiące, że pracodawca może odmówić pracownikowi urlopu na żądanie i z uwagi na socjalny charakter tego urlopu badać przyczyny i zasadność wniosku o jego udzielenie oraz że wniosek o urlop na żądanie złożony we wcześniejszym terminie wypacza sens istoty urlopu na żądanie.
Wyrok Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy oddalił skargę urzędu wojewódzkiego. W wyroku wydanym 28 października 2009 r., sygn. akt II PK 123/09Sąd Najwyższy uznał za błędny pogląd pozwanego, że pracodawca w żadnych okolicznościach nie może odmówić udzielenia pracownikowi urlopu na żądanie.
Sąd przytoczył brzmienie art. 1672 kp, który stanowi, że pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż czterech dni urlopu w każdym roku kalendarzowym, a pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.
Urlop ten stanowi część urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi, wobec czego ma identyczny do urlopu wypoczynkowego charakter prawny i poza wyjątkami przewidzianymi wyraźnie w ustawie (art. 168 kp i art. 163 § 1 kp), jak również wynikającymi z charakteru tego uprawnienia (np. możliwość dzielenia tego urlopu na części, czy obowiązek udzielenia urlopu w terminie wskazanym przez pracownika), stosuje się do niego wynikające z kp przepisy urlopowe.
Sąd podkreślił, że urlopu wypoczynkowego co do zasady udziela pracodawca, a zgodnie z art. 161 kp „jest obowiązany udzielić pracownikowi" urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.
W ocenie sądu wyrażony w art. 161 kp. obowiązek pracodawcy nie ma charakteru bezwzględnego, ponieważ do udzielania urlopu mają zastosowanie ogólne reguły, także zawarta w art. 163 § 1¹ kp, zgodnie z którą wniosek urlopowy pracownika jest brany przez pracodawcę pod uwagę, ale nie jest dla niego wiążący. Pracodawca powinien go uwzględnić, jeżeli zwolnienie urlopowe we wnioskowanym czasie nie koliduje z koniecznością zapewnienia normalnego toku pracy.
Zdaniem sądu oznacza to, że realizacja prawa pracownika do wypoczynku jest korygowana potrzebami pracodawcy, koniecznością obecności pracownika w zakładzie.
| Tezę tę potwierdza dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu w razie zaistnienia okoliczności nieprzewidzianych w chwili rozpoczęcia urlopu, a wymagających jego obecności w zakładzie (art. 167 kp). |
Sąd powołał się także na § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.), który termin udzielenia urlopu niewykorzystanego zgodnie z planem urlopów z przyczyn uzasadniających jego przesunięcie nakazuje stronom uzgodnić. Z powyższego wynika, że uzgodnienie terminu to wspólne jego ustalenie, wspólne stanowisko co do jego określenia. Wynika stąd, że nie może go jednostronnie wyznaczyć ani pracodawca wbrew woli pracownika, ani pracownik bez akceptacji pracodawcy.
Nie można twierdzić, że samo złożenie przez pracownika wniosku o urlop na żądanie uprawnia go do wykorzystania tego urlopu.
| Oznacza to, że pracownik nie może rozpocząć tego urlopu, dopóki pracodawca nie wyrazi na to zgody, czyli nie udzieli mu takiego urlopu. |
Mogą się zdarzyć szczególne okoliczności, w których pracodawca może odmówić uwzględnienia żądania pracownika.
Sąd podkreślił, że najważniejsze w omawianej sprawie jest to, że Małgorzata L. przed okresem, w jakim zamierzała wykorzystać urlop na żądanie, była niezdolna do pracy z powodu choroby. Przepis art. 165 kp niezdolność do pracy z powodu choroby uznaje za przeszkodę w rozpoczęciu urlopu wypoczynkowego, zaś sformułowanie zawarte w art. 166 kp o niewykorzystaniu części urlopu z powodu niezdolności do pracy z powodu choroby jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że okres choroby nie jest i nie może być okresem wykorzystywania okresu wypoczynkowego.
Niezdolność do pracy wyłącza możliwość korzystania z urlopu zgodnie z jego przeznaczeniem, w związku z czym udzielenie urlopu w okresie niezdolności do pracy jest prawnie niedopuszczalne, także wówczas, gdy pracownik wyraził na to zgodę.
Zdaniem sądu nie ma podstaw do uznania za naruszenie przepisów odmowy udzielenia urlopu na żądanie zgłoszone przez pracownika przebywającego jeszcze na zwolnieniu lekarskim, bowiem przy braku orzeczenia o zdolności do wykonywania pracy uwzględnienie takiego wniosku mogłoby być równoznaczne z niedopuszczalnym udzieleniem urlopu wypoczynkowego osobie niezdolnej do pracy. Z uwagi na to wypowiedzenie powodowi umowy o pracę z tego powodu, że rażąco naruszył przepisy prawa pracy o udzielaniu urlopów wypoczynkowych, było nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 kp.
Sąd uznał również za nieuzasadnione twierdzenia pozwanego, że powód naruszył przepisy w zakresie wypowiedzenia zmieniającego Małgorzacie L.. Oświadczenie woli nie pochodziło od powoda, wręczenie pisma było wykonaniem polecenia, ponadto nie wyrządziło żadnej szkody, bowiem pracownica pozostała na swoim stanowisku. Nie ma, zatem powodów, aby twierdzić, że powód doręczył to pismo pracownicy wbrew woli pozwanego, naruszając tym samym swoje obowiązki.
Zdaniem eksperta
Podsumowując rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego należy stwierdzić, że do instytucji urlopu na żądanie stosuje się ogólne przepisy Kodeksu pracy dotyczące urlopów. Ma to określone konsekwencje, bowiem:
- udzielenie urlopu na żądanie powinno być uzgodnione wspólnie z pracodawcą i samo złożenie przez pracownika wniosku o udzielenie takiego urlopu nie oznacza automatycznie możliwości jego wykorzystania,
- pracodawca może zbadać przyczyny i zasadność złożenia wniosku o urlop na żądanie,
- pracodawca może odmówić udzielenia takiego urlopu w szczególnych okolicznościach, jeżeli obecność pracownika w pracy jest niezbędna.
Wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2009 r., sygn. akt II PK 123/09
Podstawa prawna: - art. 163 § 1¹, art. 1672, art. 165 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.).
- § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.).
