Zdarza się, że w razie szkody wyrządzonej przez pracownika w mieniu zakładu pracy pracodawca stosuje, w celu zabezpieczenia swoich roszeń, weksle gwarancyjne. Czy taka praktyka jest dopuszczalna na gruncie Kodeksu pracy? Poznaj najnowsze stanowisko w tej sprawie, jakie zajął Sąd Najwyższy.
Weksle gwarancyjne - czy są dopuszczalne według przepisów prawa pracy?
Nie ma przepisów prawa, które pozwalałyby na stosowanie zabezpieczeń wekslowych roszczeń pracodawcy o naprawienie szkód wyrządzonych przez pracowników. Jeżeli takie działanie podejmuje pracodawca to należy pamiętać o tym, że jest ono niedopuszczalne i nieważne z kilku powodów.
Po pierwsze, kwestie odpowiedzialności materialnej za szkody wyrządzone przez pracowników w mieniu pracodawcy są uregulowane w przepisach Kodeksu pracy, dalej: kp. Do stosunków prawa można stosować posiłkowo przepisy Kodeksu cywilnego, dalej: kc jednak prawo wekslowe nie należy do Kodeksu cywilnego.
Po drugie, w razie obarczenia pracownika odpowiedzialnością materialną ze stosunku pracy zawsze wymagane jest udowodnienie przesłanek uzasadniających ponoszenie odpowiedzialności materialnej na podstawie przepisów i zasad Działu V kp.
| Powyższych wymagań nie spełnia odpowiedzialność z weksli gwarancyjnych, przy której ustalaniu nie sprawdza się przyczyn, podstaw prawnych ani zasadności wystawienia weksla. |
Jak na temat weksla gwarancyjnego wypowiada się Sąd Najwyższy?
O tym, że pracodawca nie powinien stosować wobec pracowników weksli gwarancyjnych stanowi również orzecznictwo Sądu Najwyższego.
Sąd Najwyższy w wyroku z 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II PK 159/10 orzekł, że: „stosowanie zabezpieczeń wekslowych roszczeń pracodawcy o naprawienie szkód wyrządzonych przez pracowników jest niedopuszczalne i nieważne”.
W rozstrzyganej sprawie przez SN pracodawca nakazał pracownicy Bożenie C. podpisanie weksla in blanco o charakterze gwarancyjnym na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu niedoboru, jaki powstał w aptece. Było to spowodowane tym, że Pani Bożena C. będąc zatrudniona, jako pomocnik apteczny w okresie od dnia 1 września 2004 r. do dnia 30 czerwca 2007 r. przyznała się do zaboru pieniędzy. O tym niedoborze finansowym pracodawca dowiedział się w trakcie kontroli przeprowadzonej przez biuro księgowe. Wtedy to Pani Bożena C. przyznała się, że niedobory powstały z jej winy i uznała zobowiązanie z tego tytułu „za swoje”. Dnia 30 czerwca 2007 r. złożyła pisemne oświadczenie o uznaniu wierzytelności stwierdzonej rozliczeniem księgowym do kwoty nieprzekraczającej 60.000 zł, z jednoczesnym zobowiązaniem do spłaty tej należności w terminie do dnia 30 lipca 2007 r. Tego samego dnia pozwana podpisała własnoręcznym podpisem wraz ze wskazaniem adresu zamieszkania weksel własny in blanco o charakterze gwarancyjnym na zabezpieczenie wierzytelności z tytułu niedoboru, jaki powstał w aptece.
Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku powołał się na art. 114 kp, który stanowi, że pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach rozdziału I.
Zdaniem Sądu Najwyższego, w sprawach odpowiedzialności materialnej stosuje się przepisy kc w szczególnych istotnych przypadkach nieuregulowanego przepisami Kodeksu pracy możliwego zbiegu podstaw pracowniczej i (lub) cywilnej odpowiedzialności materialnej za szkodę wyrządzoną wspólnie czynem niedozwolonym przez kilku pracowników.
Ani przepisy, ani zasady prawa pracy nie przewidują stosowania przepisów Prawa wekslowego do stosunku pracy. Pracownik może, zatem ponosić odpowiedzialność ze stosunku pracy na podstawie przepisów prawa pracy i wedle zasad określonych lub wynikających z tych przepisów.
| Jedynie wyjątkowo i wyłącznie w zakresie nieunormowanym przepisami prawa pracy obarczenie pracownika odpowiedzialnością ze stosunku pracy dopuszczalne byłoby w drodze posiłkowego i tylko odpowiedniego stosowania tych przepisów kc, które nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy. |
W konsekwencji sąd uznał, że przepisy i zasady prawa pracy, w szczególności zawarte w dziale V kp, sprzeciwiają się i wykluczają dopuszczenie weksli gwarancyjnych, jako środka dodatkowego zabezpieczenia roszczeń pracodawcy o naprawienie potencjalnych szkód wyrządzonych przez pracownika w mieniu pracodawcy.
| Oznacza to, że takie weksle są nieważne z mocy samego prawa (art. 18 § 2 kp w związku z art. 114-127 kp oraz art. 300 kp). Nabywca weksla nie może, zatem dochodzić zaspokojenia wekslowego z weksla nieważnego z mocy prawa. |
Podstawa prawna: - art. 114-127 i art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
