Ochrona przedemerytalna zawarta w art. 39 Kodeksie pracy (dalej: kp) stanowi zakaz wypowiadania umów o pracę pracownikom, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego. Sprawdź w tekście, czy przewidziany przez art. 39 kp 4-letni okres ochronny dotyczy wyłącznie osób uzyskujących prawo do emerytury, czy również osób, które uzyskują prawo do świadczenia przedemerytalnego.
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 39 kp pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Przesłanką zakazu wypowiedzenia z powyższego artykułu jest możliwość nabycia przez pracownika prawa do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakaz wypowiedzenia umowy o pracę obejmuje wszystkie rodzaje umów, które mogą być wypowiadane i oznacza zakaz złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu w okresie przedemerytalnym określonym w tym przepisie.
Stan faktyczny
W niniejszej sprawie powódka domagała się przywrócenia do pracy na dotychczasowe stanowisko pracy oraz zasądzenia na jej rzecz od pozwanego pracodawcy kwoty 8.100 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.
Wyrokiem z 8 marca 2007 r. sąd rejonowy oddalił powództwo w całości.
Powódka była zatrudniona u pozwanego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 1 czerwca 1991 r. na pełnym etacie na stanowisku inspektora. Powódka z powodu choroby była niezdolna do pracy i nieobecna w pracy w okresie od 1 października 2004 r. do 27 czerwca 2005 r., a następnie w kolejnym roku od 23 lutego 2006 r. do 21 listopada 2006 r.
Pismem z 21 listopada 2006 r. pozwany złożył powódce oświadczenie, iż 22 listopada 2006 r. rozwiązuje z nią bez zachowania okresu wypowiedzenia umowę o pracę zawartą 1 czerwca 1991 r. z uwagi na fakt, że jej nieobecność w pracy trwa dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku. Zdaniem pracodawcy było to uzasadnione na podstawie przepisu art. 53 § 1 pkt 1b kp.
Sąd I instancji za bezsporne przyjął, że powódka w dacie rozwiązania umowy o pracę miała skończone 54 lata i posiadała ponad 38 lat składkowego i nieskładkowego okresu pracy. Z tej przyczyny sąd uznał roszczenie powódki za bezzasadne, wskazując, że nie kwestionowała ona ani przeprowadzenia przez pracodawcę w sposób prawidłowy trybu konsultacji związkowej, ani spełnienia przesłanek z art. art. 53 § 1 pkt 1 b kp.
Należy podkreślić, że spór w sprawie pomiędzy stronami sprowadzał się do tego, czy powódka podlegała ochronie wskazanej w art. 39 kp. Powódka podnosiła, iż do uzyskania uprawnień emerytalnych brakuje jej 3 miesiące (była ona uprawniona do wcześniejszej emerytury w wieku 55 lat). Pozwana spółka to kwestionowała.
Sąd Rejonowy stwierdził, że powódka takiej ochronie nie podlegała, ponieważ przepis art. 39 kp przewiduje ochronę pracowników w wieku przedemerytalnym tylko wtedy, gdy rozwiązanie umowy o pracę poprzedzone było wypowiedzeniem, a umowa o pracę z powódką została rozwiązana w trybie art. 53 § 1 pkt 1b kp, tj. po upływie okresu ochronnego, który trwał dłużej niż łączny okres pobierania wynagrodzenia i zasiłku z tytułu niezdolności do pracy oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące. Rozwiązanie stosunku pracy na tej podstawie i przy bezspornym dalszym nieodzyskaniu zdolności do pracy następuje bez wypowiedzenia.
Ponadto sąd I instancji podniósł, że powołany przepis art. 39 kp przewiduje 4-letnią ochronę przed wypowiedzeniem, przed osiągnięciem wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia pracownikowi uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Jednocześnie zgodnie z przepisami ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm., dalej: ustawa o emeryturach i rentach z FUS) wiek emerytalny dla kobiet wynosi obecnie 60 lat. Powódka już po rozwiązaniu z nią umowy o pracę, tj. 1 marca 2007 r., ukończyła dopiero 55 lat. Z tego powodu przepis art. 39 kp nie może być zastosowany.
Sąd okręgowy rozstrzygając apelację powódki od wyroku sądu rejonowego, przyjął ustalenia sądu I instancji, nie kwestionując ich. Następnie wyrokiem z 6 czerwca 2007 r. oddalił apelacje
Od powyższego rozstrzygnięcia powódka wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez przyjęcie, że art. 53 kp mógł stanowić w odniesieniu do niej podstawę rozwiązania stosunku pracy; oraz naruszenie art. 39 kp przez nieuprawnione przyjęcie, że przepis ten nie chroni pracowników, którym brakuje 4 lata do skorzystania ze świadczenia przedemerytalnego.
Ponadto powódka przedstawiła do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, czy przewidziany przez art. 39 kp 4-letni okres ochronny dotyczy wyłącznie osób uzyskujących prawo do emerytury, czy również osób, które uzyskują prawo do świadczenia przedemerytalnego.
Ustalenia Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireny P. przeciwko Spółce z o.o. w G. o zapłatę wynagrodzenia, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w G. z 6 czerwca 2007 r. oddalił skargę kasacyjną.
Zdaniem Sądu Najwyższego: ochrona przedemerytalna zawarta w art. 39 kp stanowi zakaz wypowiadania umów pracownikom, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego. Natomiast świadczenie przedemerytalne skierowane jest do ubezpieczonych, którzy już nie są zatrudnieni, i jest dla nich elementem zabezpieczenia społecznego do czasu nabycia prawa do emerytury (wyrok z 16 lipca 2008 r., I PK 11/08).
Co z tego wynika?
Pojęcie wieku emerytalnego jest ustawową kategorią prawa ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że ustawodawca określa w tym dziale prawa wiek emerytalny, którego granice są uwarunkowane nie tylko kategorią płci, ale również rodzajami zatrudnienia, które preferują wykonujących je pracowników do skorzystania z uprawnień emerytalnych w obniżonym wieku emerytalnym, uznanym przez ustawodawcę za normalny wiek emerytalny dla ściśle określonych kategorii zatrudnienia. W obowiązującym stanie prawnym ustawowym wiekiem emerytalnym jest wiek uprawniający do przejścia na emeryturę na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Pamiętaj, że ustawa ta określa wiek emerytalny w zależności od płci pracownika odpowiednio dla kobiety 60, a dla mężczyzny 65 lat. Równocześnie na określony czas utrzymuje ona możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę przez ubezpieczonych urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., którzy spełnią warunki wymagane do nabycia wcześniejszych uprawnień emerytalnych do 31 grudnia 2008 r., czyli przed osiągnięciem tzw. powszechnego wieku emerytalnego.
Należy podkreślić, że powódka należała do grupy ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r., która na podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS posiadała prawo do nabycia świadczenia w postaci emerytury wcześniejszej określonej w art. 29 albo art. 27 tej ustawy.
Artykuł 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS definiuje „wiek emerytalny” i określa go dla kobiet jako wynoszący co najmniej 60 lat. Z kolei art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jedynie na zasadzie wyjątku stwarza dla wskazanej wyżej grupy ubezpieczonych uprawnienie przejścia na emeryturę pomimo nieosiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w przypadku kobiet – po osiągnięciu wieku 55 lat. W niniejszej sprawie powódka nie mogła skorzystać z wcześniejszej emerytury, ponieważ jej uprawnienie wynikało z art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i było przywilejem pracowniczym niezwiązanym z rodzajami zatrudnienia, uzależnionym jedynie od kategorii płci i przedziału wiekowego ubezpieczonego pracownika.
Przechodząc do drugiej kwestii podniesionej w skardze kasacyjnej, sprowadzającej się do pytania, czy przewidziany przez art. 39 kp 4-letni okres ochronny dotyczy wyłącznie osób uzyskujących prawo do emerytury, czy również osób, które uzyskują prawo do świadczenia przedemerytalnego, wskazać należy, że powyższe instytucje wzajemnie się wykluczają. Pamiętaj, że ochrona przedemerytalna wynikająca z art. 39 kp stanowi zakaz wypowiadania umów pracownikom, którym brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego. Natomiast świadczenie przedemerytalne skierowane jest do ubezpieczonych, którzy już nie są zatrudnieni, i stanowi pomost między okresem zatrudnienia a uzyskaniem emerytury. Innymi słowy, jest elementem zabezpieczenia społecznego do czasu nabycia prawa do emerytury w stosunku do ubezpieczonych, którzy spełniają warunki ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2004 r. nr 120, poz. 1252 z późn. zm.).
Ustawa ta w 6 punktach w sposób wyczerpujący wylicza kategorie osób, którym przysługuje prawo do świadczenia przedemerytalnego.
Część przesłanek powstania tego uprawnienia się powtarza. Są to przesłanki dotyczące wieku osoby uprawnionej („przedemerytalnego”) i stażu pracy, okresu zatrudnienia w danym zakładzie pracy albo pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy oraz okresu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Wymienione przesłanki można określić jako dotyczące samego uprawnionego. Jego dotyczy też wymóg dalszego pozostawania bez pracy, mimo wcześniejszego wykorzystania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jednak warunkiem najbardziej charakterystycznym dla uzyskania świadczenia przedemerytalnego jest wystąpienie określonej w powyższej ustawie przyczyny zakończenia stosunku pracy.
Artykuł 2 tej ustawy wskazuje następujące okoliczności uzasadniające powstanie prawa do świadczenia:
- likwidacja lub niewypłacalność pracodawcy (w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy) – pkt 1 i pkt 6;
- przyczyny dotyczące zakładu pracy (w rozumieniu przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) – pkt 2 i pkt 5;
- ogłoszenie upadłości przez osobę, która prowadziła pozarolniczą działalność (w rozumieniu przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) – pkt 3;
- zarejestrowanie się we właściwym powiatowym urzędzie pracy w ciągu 30 dni od ustania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy – pkt 4.
W związku z powyższym pamiętajmy, że okres ochronny wskazany w art. 39 kp może dotyczyć wyłącznie osób uzyskujących prawo do emerytury.
Podstawa prawna: - art. 39 i art. 53 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),
- art. 27 i 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).
- art. 27 i 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).
Tekst opublikowany: 11 marca 2009 r.
