Czy obniżone odsetki od zaległości podatkowych dotyczą także okresów sprzed 2009 r.?

Całe zamieszanie wiąże się z art. 56 op. Zasadą jest, że stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalonej zgodnie z przepisami o NBP, i 2%, z tym, że stawka ta nie może być niższa niż 8% (art. 56 § 1 op). Natomiast od 1 stycznia 2009 r. obowiązuje § 1a art. 56 op, zgodnie z którym w przypadku złożenia prawnie skutecznej korekty deklaracji wraz z uzasadnieniem przyczyn korekty i zapłaty w całości, w ciągu 7 dni od dnia złożenia korekty, zaległości podatkowej, stosuje się obniżoną stawkę odsetek za zwłokę w wysokości 75% stawki, o której mowa w § 1 art. 56. Stawka odsetek za zwłokę jest zaokrąglana w górę do dwóch miejsc po przecinku.

Z uwagi na powyższe powstawały i powstają nadal spory pomiędzy podatnikami a fiskusem, bo wiele spraw mających na celu właściwe zastosowanie § 1 art. 56 op znajduje się wciąż na etapie sporów, także przed sądami administracyjnymi.

Podatnicy stoją na stanowisku, że każdy podatnik, który po 1 stycznia 2009 r. ujawni zaległość podatkową poprzez skorygowanie deklaracji podatkowej, ma prawo do zastosowania obniżonych odsetek w wysokości 75%. Podatnicy są zdania, że brak przepisów przejściowych w omawianej sprawie wskazuje na konieczność zastosowania zasady bezpośredniego działania nowego prawa, a to oznacza, że ujawnienie od 1 stycznia 2009 r. zaniżenia zobowiązania podatkowego, poprzez złożenie korekty zeznania za lata ubiegłe i zapłacenie we wskazanym terminie zaległości podatkowej, uprawnia do zastosowania obniżonych odsetek za zwłokę do całej ujawnionej zaległości podatkowej od daty jej powstania.

Z kolei organy podatkowe stoją na stanowisku, że omawiany przepis § 1a art. 56 op obowiązuje od 1 stycznia 2009 r. i nie nadano mu mocy wstecznej, dlatego ma zastosowania do korekt deklaracji złożonych po 1 stycznia 2009 r. i nie obejmuje korekt deklaracji złożonych przed tym dniem. Obniżona stawka odsetek za zwłokę ma zastosowanie do naliczania odsetek za zwlokę za okres od 1 stycznia 2009 r.  Za okres od dnia następującego po dniu, w którym termin płatności podatku upłynął do 31 grudnia 2008 r. podatnik powinien zastosować podstawowe stawki odsetek za zwłokę obowiązujące w tym okresie, natomiast za okres od 1 stycznia 2009 r. do dnia zapłaty zaległości podatkowej - stawkę obniżoną w wysokości 75% stawki podstawowej - twierdzą organy podatkowe.

Stanowisko organów podatkowych należy uznać za błędne. Z art. 56 § 1a op nie wynika, aby możliwość stosowania obniżonej stawki odsetek za zwłokę miała dotyczyć tylko okresu od 1 stycznia 2009 r., a do zaległości powstałych przed 1 stycznia 2009 r. należało stosować podstawową stawkę odsetek. Stanowisko to potwierdzają sądy administracyjne np. w wyroku z 18 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1521/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł, że 1 stycznia 2009 r. jako dzień wejścia w życie art. 56 § 1a op odnosi się do złożonych korekt deklaracji podatkowych, a nie do okresu, w jakim możliwe jest stosowanie obniżonej stawki odsetek za zwłokę.

Zdaniem WSA we Wrocławiu przepisy zawarte w op nie wprowadzają ograniczenia czasowego dla stosowania obniżonej stawki odsetek za zwłokę. Sąd stwierdził, że już na etapie prac nad nowelizacją op i art. 56 § 1a tej ustawy zarówno rząd, jak i sejmowa Komisja „Przyjazne Państwo” wskazywali, ze ówcześnie obowiązujące przepisy w żaden sposób nie premiowały podatników, którzy gotowi są zapłacić zaległości podatkowe dobrowolnie, tj. bez określenia wysokości zobowiązania podatkowego decyzją. Niższe odsetki, jak wskazywano w uzasadnieniu zmian, stanowiłyby swoistą premię za dobrowolną wpłatę zaległości podatkowych, które nie zostały jeszcze wykryte przez organy podatkowe, jasno motywującą do spłaty, a nie oczekiwania na przedawnienie deklaracji podatkowej. Rząd na etapie prac nad nowelizacją art. 56 § 1a op nie wskazywał, że obniżona stawka odsetek za zwłokę może być naliczana od zaległości podatkowych dopiero od 1 stycznia 2009 r. To wszystko, zdaniem WSA we Wrocławiu oznacza, że cele w postaci zachęcenia do składania dobrowolnych korekt deklaracji są możliwe do spełnienia, jeśli obniżona stawka odsetek odnosić się będzie do całego okresu istnienia zaległości podatkowej.

Warto też podkreślić, że na skutek wskazanego wyżej wyroku WSA we Wrocławiu z 18 listopada 2009 r. Dyrektor izby Skarbowej w Poznaniu 21 października 2011 r. (sygn. sprawy ILPB3/423-203/09/11-S-4/MM) zmienił wcześniejszą niekorzystną dla podatnika interpretację i stwierdził, że przy uiszczaniu zaległego podatku za wcześniejsze lata podatnik ma prawo zapłacić odsetki za zwłokę według niższej stawki również za okres sprzed 2009 r., czyli sprzed wejścia w życie art. 56 § 1a op.