RSS Mapa strony Ustaw jako startową Mój portal niedziela, 27 maja 2012 r.
Jesteś tutaj: Strona główna » Nowości » Archiwum nowości księgowych » Nowości księgowe 2008 » Nowości księgowe II kwartał 2008
Rozmiar tekstu:  f1 f2 f3

Nowości

RSS
Ważny od 2008-05-20 do 2008-12-31

Czy każdego zatrudnionego studenta należy zgłosić do ZUS i opłacać za niego składki na ubezpieczenia społeczne?


Składki na ubezpieczenia społeczne stanowią istotną część kosztów pracy, jakie ponoszą pracodawcy. Dlatego też chętnie sięgają oni po te formy zatrudnienia, które pozwalają na obniżenie bądź wyeliminowanie obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednym z najczęściej wykorzystywanych przez pracodawców sposobów na uniknięcie wydatków z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest zatrudnianie studentów. Zatrudnienie studenta nie zawsze jednak jest zwolnione z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Sprawdź, jakich studentów należy zgłosić do ubezpieczenia społecznego.


Student w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

W celu prawidłowego ustalenia skutków prawnych, jakie w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego rodzi zatrudnienie studenta, niezbędne jest ustalenie, kogo na gruncie przepisów ubezpieczeniowych uważa się za studenta.

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej: ustawa systemowa), oraz ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm., dalej: ustawa zdrowotna), nie definiują, kogo na gruncie tych ustaw należy traktować jako studenta.

Dlatego przy określaniu znaczenia pojęcia „student” należy odwołać się do przepisów ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z póżn. zm., dalej: ustawa o szkolnictwie).

W świetle ustawy o szkolnictwie za studenta uważa się osobę kształcącą się na studiach:
- pierwszego stopnia (tj. studiach licencjackich lub inżynierskich, które kończą się uzyskaniem odpowiednio tytułu licencjata bądź inżyniera) lub
- drugiego stopnia (tj. studiach magisterskich kończących się uzyskaniem tytułu magistra albo tytułu równorzędnego po uprzednim odbyciu studiów pierwszego stopnia) albo
- jednolitych magisterskich (tj. studiach magisterskich, na które przyjmowani są kandydaci posiadający świadectwo dojrzałości, kończących się uzyskaniem tytułu magistra albo tytułu równorzędnego).

Tym samym nie można traktować jako studentów na gruncie ustawy systemowej i ustawy zdrowotnej uczestników studiów doktoranckich oraz uczestników studiów podyplomowych, co w praktyce ma niejednokrotnie miejsce.

Z ustawy o szkolnictwie wynika, że status studenta uzyskuje się w dniu immatrykulacji (tj. dniu przyjęcia w poczet studentów uczelni i złożenia ślubowania), a traci się go w dniu:
- ukończenia studiów, tj.:
- złożenia przez studenta egzaminu dyplomowego,
- złożenia przez studenta ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu – w przypadku kierunku lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii,
- zaliczenia przez studenta ostatniej, przewidzianej w planie studiów praktyki – w przypadku kierunku farmacji
albo
- skreślenia z listy studentów.

Zatrudnienie w ramach stosunku pracy

Student wykonujący pracę w ramach stosunku pracy podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu na takich samych zasadach jak każdy pracownik.
Okoliczność, iż pracownik jest studentem i że nie ukończył jeszcze 26 lat, nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia prawnego podobnie jak jego wiek, wymiar czasu pracy czy też wysokość wynagrodzenia za pracę.
W konsekwencji od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania pracownik będący studentem podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.
PRZYKŁAD
Anna Kowalska jest studentką ekonomii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jednocześnie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, na ¼ etatu, w krakowskim oddziale jednego z banków. Pomimo że jest studentką i nie ukończyła 26 lat z tytułu stosunku pracy, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Należy pamiętać, że składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne należne są także od wynagrodzenia otrzymanego przez studenta na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło zawartej lub wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy (tj. dodatkowych umów cywilnoprawnych zawartych lub wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy). W zakresie bowiem wykonywanych w takich warunkach umów cywilnoprawnych student jest zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej traktowany jak pracownik.
PRZYKŁAD
Krzysztof Nowak jest 20-letnim studentem Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1 stycznia 2008 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, na pół etatu, w firmie farmaceutycznej. Dodatkowo od 5 maja 2008 r. wykonuje pracę na podstawie zawartej ze swoim pracodawcą umowy zlecenia. Składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne są należne zarówno od przychodu z umowy o pracę, jak i umowy zlecenia.
Zatrudnienie na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług

Zasadniczo wykonywanie pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego.
Nie dotyczy to jednak tych zleceniobiorców, którzy są studentami i nie ukończyli 26 roku życia.
Student, który nie ukończył 26 lat, wykonujący pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług – z mocy art. 6 ust. 4 ustawy systemowej – nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani obowiązkowo, ani dobrowolnie.
Należy pamiętać, że okoliczność, iż zleceniobiorca (student) taki nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym, sprawia, że nie podlega on także obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
PRZYKŁAD
Tomasz Nowak studiuje elektronikę na Politechnice Warszawskiej. Naukę łączy z zatrudnieniem na podstawie umowy zlecenia w firmie telekomunikacyjnej. Z uwagi na to, że Tomasz Nowak jest studentem i nie ukończył 26 lat, zleceniodawca nie miał obowiązku zgłosić go do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
Okoliczność, że zleceniobiorca, który jest studentem i nie ukończył 26 lat, pozostaje w stosunku pracy z innym niż zleceniodawca podmiotem, nie zmienia jego sytuacji prawnej w zakresie wykonywania jednej z ww. umów cywilnoprawnych. Nadal z tytułu tego typu umowy nie podlega on ani ubezpieczeniom społecznym, ani ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia prawnego wysokość przychodu osiąganego ze stosunku pracy.
PRZYKŁAD
Ryszard Kowalski jest studentem medycyny na Uniwersytecie Medycznym. Od stycznia 2008 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, na pół etatu, w firmie farmaceutycznej z wynagrodzenia w wysokości 2.000 zł. Od 5 maja 2008 r. Ryszard Kowalski jest również zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w firmie wydawniczej. Ponieważ Ryszard Kowalski nie ukończył 26 lat, obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego podlega wyłącznie z tytułu umowy o pracę.
Tak jak wspomnieliśmy wyżej zakresem regulacji art. 6 ust. 4 ustawy systemowej nie jest jednak objęta umowa agencyjna, umowa zlecenia lub inna umowa o świadczenie usług, którą student zawarł lub wykonuje na rzecz podmiotu, z którym pozostaje w stosunku pracy. Od przychodu z tytułu wykonywanych w takich warunkach umów cywilnoprawnych należne są bowiem składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Wynika to stąd, że zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy zdrowotnej za pracownika w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
PRZYKŁAD
Krystyna Nowak jest 25-letnią studentką chemii na Politechnice Gdańskiej. Jednocześnie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, na 1/4 etatu, w firmie z branży chemicznej. Dnia 5 maja 2008 r. pracodawca zawarł z Krystyną Nowak dodatkowo umowę zlecenia. Składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne są należne zarówno od przychodu z umowy o pracę, jak i przychodu z umowy zlecenia.
Należy zwrócić uwagę, że w przypadku gdy zleceniobiorca utraci status studenta bądź też nadal będąc studentem, ukończy 26 lat, zostaje objęty obowiązkiem ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywanej umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług. Jeżeli obowiązek przedmiotowych ubezpieczeń powstaje w trakcie miesiąca, podstawa wymiaru składek za ten miesiąc powinna być ustalona proporcjonalnie, tj. kwotę przychodu osiągniętego przez zleceniobiorcę w tym miesiącu należy podzielić przez liczbę dni tego miesiąca, a następnie pomnożyć przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom w tym miesiącu. Wynik zaokrągla się do pełnych groszy, tj. poniżej 0,5 grosza w dół, a 0,5 i więcej grosza w górę.
PRZYKŁAD
Jan Kowalski jest studentem matematyki na Uniwersytecie Wrocławskim. Od 2007 r. pracuje na podstawie umowy zlecenia w firmie informatycznej. Jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 2.000 zł. Dnia 5 maja 2008 r. Jan Kowalski ukończył 26 lat. W związku z tym firma informatyczna zgłosiła go z tym dniem do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, a składki opłaciła od podstawy wymiaru składek ustalonej w następujący sposób: (2.000 zł : 31) × 27 = 1.741,94 zł.
Należy pamiętać, że zleceniodawca, który zamierza zatrudnić osobę twierdzącą, że jest studentem i nie ukończyła 26. roku życia, powinien odebrać od tej osoby stosowne oświadczenie w tym przedmiocie. Nie zaszkodzi także sprawdzenie legitymacji studenckiej.

Zatrudnienie na podstawie umowy o dzieło

Co do zasady od przychodu z tytułu umowy o dzieło nie są należne składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Dotyczy to także umów o dzieło wykonywanych przez studentów.
Wynika to stąd, że umowa o dzieło nie jest samodzielnym tytułem do tych ubezpieczeń.
Jedynym wyjątkiem od powyższej zasady jest sytuacja, gdy umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracodawcą lub w ramach tego typu umowy praca jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Osoba wykonująca umowę o dzieło w takich warunkach – zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej – jest uważana za pracownika, a co za tym idzie przychód z tej umowy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Wyjątkiem tym objęte są także umowy o dzieło, które wykonują studenci.

Prawo do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych

Student, który nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu (np. umowy o pracę) – zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy systemowej – ma prawo do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Należy jednak pamiętać, że składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe studenta są w całości finansowane z jego środków.
To na studencie ciążą także obowiązki rozliczeniowe wiążące się z tymi ubezpieczeniami (np. składanie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA).
Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej

Nawet jeżeli student z tytułu wykonywanej umowy cywilnoprawnej nie jest objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, nie jest to równoznaczne z tym, że jest pozbawiony prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Student może być bowiem objęty ubezpieczeniem zdrowotnym jako członek rodziny osoby ubezpieczonej (np. jako członek rodziny pracującego ojca lub matki).
Natomiast student, który nie jest ani członkiem rodziny osoby ubezpieczonej w rozumieniu ustawy zdrowotnej, ani nie ma innego tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (np. umowy o pracę, pozarolniczej działalności), podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu jako student.
Co ważne, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby, która podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako student, nie wygasa już z dniem utraty statusu studenta, ale dopiero po upływie 4 miesięcy od zakończenia nauki lub skreślenia z listy studentów.

Podstawa prawna:
- art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 8 ust. 2a, art. 11, art. 12 ust. 1 i 3 oraz art. 13 pkt 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.),
- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i e, art. 66 ust. 1 pkt 20 oraz art. 67 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn. zm.),
- art. 2 ust.1 pkt 7–9, 19 i 29 oraz art. 167 ust. 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.).

Autor: Piotr Kostrzewa, specjalista z zakresu ubezpieczeń społecznych
Ostatnia aktualizacja: 26.01.2009
Autor: Piotr Kostrzewa

Porady o zbliżonej tematyce

Więcej

Orzeczenia

Więcej

Nie jesteś jeszcze użytkownikiem Portalu FK?

Zapraszamy do zarejestrowania się. Rejestracja jest wyjątkowo łatwa.

Jako użytkownik Portalu FK możesz:

  • korzystać z ponad 8 000 odpowiedzi ekspertów na rzeczywiste pytania księgowych;
  • konsultować swoje wątpliwości z ekspertami i otrzymać indywidualną, fachową poradę;
  • zyskać błyskawiczny dostęp do codziennie aktualizowanej bazy narzędzi dla księgowych:
    • ponad 100 aktów prawnych oraz blisko 80 interpretacji i orzeczeń,
    • ponad 30 kalkulatorów i blisko 50 wskaźników i stawek,
    • ponad 50 gotowych wzorów dokumentów do pobrania.

Otrzymasz praktyczny
prezent: informator
w formacie PDF