Czy ciężarna pracownica może skutecznie cofnąć wypowiedzenie umowy o pracę?

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę pracownicy w okresie ciąży. Nie może też tego uczynić w okresie jej urlopu macierzyńskiego, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy, co wynika z art. 177 § 1 Kodeksu pracy, dalej: kp.

Przepis ten nie daje podstaw do uznania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron pomiędzy pracownicą a pracodawcą, jeżeli w dacie zawierania z pracodawcą porozumienia o rozwiązaniu stosunku pracy nie była ona w ciąży, a zaszła w nią przed określonym w tym porozumieniu terminem rozwiązania umowy.

Warto podkreślić, że termin do wniesienia przez pracownicę odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę - z powołaniem się na ciążę - należy liczyć od chwili dowiedzenia się o ciąży, a nie od dnia doręczenia jej pisma wypowiadającego umowę o pracę, co podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 29 marca 2001 r., sygn. akt I PKN 330/2000.

W sytuacji tak jak opisana powyżej znalazła się pracownica, której pracodawca oświadczeniem z 13 grudnia 2006 r. (oświadczenie zostało doręczone 21 grudnia 2006 r.) wypowiedział umowę o pracę w części dotyczącej miejsca wykonywania pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Pracodawca zaproponował pracownicy od 1 kwietnia 2007 r. nowe miejsce wykonywania pracy a swoje wypowiedzenie uzasadnił przeniesieniem części działalności do nowo otwartego magazynu.

Dnia 7 lutego 2007 r. pracownica złożyła oświadczenie o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy. W związku z tym łączący strony stosunek pracy ustał 31 marca 2007 r. w wyniku wypowiedzenia umowy przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracownika w rozumieniu ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Pismem z 13 sierpnia 2007 r., doręczonym pozwanej 20 sierpnia 2007 r., w związku z powzięciem 13 sierpnia 2007 r. wiadomości o swojej ciąży (22 tydzień) pracownica wniosła o cofnięcie przez pracodawcę wypowiedzenia warunków umowy o pracę z 13 grudnia 2006 r. jako dokonanego wbrew treści art. 177 § 1 kp i uznanie powyższej czynności za bezskuteczną, wskazując, że w dniu rozwiązania umowy o pracę była już w ciąży, o czym w tym dniu jeszcze nie wiedziała.

Jednocześnie oświadczyła, że uchyla się od skutków swojego oświadczenia woli wyrażającego zgodę na rozwiązanie z nią umowy o pracę, jako złożonego pod wpływem błędu. Oświadczyła ponadto, że pozostaje w gotowości do świadczenia pracy i prosi o dalsze zatrudnienie na dotychczasowych warunkach, jak również o pilne wskazanie miejsca i czasu jej stawiennictwa w miejscu pracy oraz o wypłacenie wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy.

Pracodawca nie uznał żądań pracownicy i odmówił przyznania jej jakichkolwiek świadczeń. W związku z tym pracownica złożyła pozew do sądu pracy o:

• uznanie za bezskuteczne oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu warunków umowy o pracę,
• przywrócenie jej do pracy na poprzednich warunkach oraz
• zasądzenie wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy.

Sąd rejonowy oddalił pozew. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że ustalił na podstawie opinii biegłego, że powódka w dniu wypowiedzenia jej umowy o pracę nie była w ciąży.

W ocenie sądu, złożone powódce wypowiedzenie zmieniające było zgodne z prawem, bowiem w dniu wypowiedzenia nie była w ciąży, a ponadto pozwana spółka mogła to uczynić w myśl ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.), która pozwala wypowiadać warunki pracy i płacy pracownicom w ciąży.

Powódka złożyła apelację od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu okręgowego, w której podtrzymała swoje roszczenia.

Sąd okręgowy oddalił apelację powódki. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że w omawianej sprawie wypowiedzenie powódce warunków pracy i płacy było skuteczne i zgodne z prawem. Wobec złożenia przez powódkę oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków umowy o pracę, doszło do skutecznego rozwiązania tej umowy z upływem okresu wypowiedzenia, tj. 31 marca 2007 r. Sąd okręgowy podzielił zdanie sądu rejonowego, że oświadczenie powódki o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy (wyrażające domniemaną zgodę na rozwiązanie stosunku pracy) nie zostało złożone pod wpływem błędu, ponieważ w chwili jego złożenia, tj. 7 lutego 2007 r. powódka nie była w ciąży.

Powódka złożyła skargę kasacyjna od wyroku sądu okręgowego do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy uznał skargę powódki za bezzasadną i ją oddalił.

Zdaniem Sądu Najwyższego art. 177 § 1 kp nie daje podstawy do uznania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron zawartym z pracodawcą przez pracownicę, która w dacie zawierania z pracodawcą porozumienia o rozwiązaniu stosunku pracy nie była w ciąży, a zaszła w nią przed określonym w tym porozumieniu terminem rozwiązania umowy.

W takim przypadku, skoro pracownica, zawierając porozumienie z pracodawcą nie była w ciąży, to nie można mówić, że działała pod wpływem błędu, w związku z czym uchylenie się przez nią od skutków prawnych oświadczenia woli nie jest możliwe. W tego rodzaju sytuacji nie ma również innej podstawy prawnej do reaktywowania stosunku pracy.

W takim przypadku działanie art. 177 § 1 kp zostaje, na skutek oświadczenia pracownicy, złożonego przed dniem zajścia w ciążę, ograniczone do okresu pozostałego do końca okresu wypowiedzenia. W praktyce oznacza to, że jest ona chroniona w tym czasie przed rozwiązaniem stosunku pracy bez wypowiedzenia, lecz ochrona ta ustaje z nadejściem terminu wypowiedzenia. Wnioski te odnoszą się do sytuacji powódki.

Sąd podkreślił też, że prawo nie przewiduje w tej sytuacji innej podstawy skutecznego uchylenia się przez pracownicę od oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków, jeżeli pracodawca nie wyraża zgody na jego cofnięcie.

Jak stwierdził sąd w przypadku powódki wypowiedzenie zmieniające nastąpiło na zasadach ogólnych.