Część przedsiębiorców, którzy z różnych powodów, na przykład na skutek recesji albo też na skutek przejścia na emeryturę zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej mają trudności z wykorzystaniem przysługującej im na zasadzie praw nabytych ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu wyszkolenia pracownika. Dlaczego tak się dzieje?
Komu przysługiwała ulga?
Ulga polegająca na obniżeniu podatku dochodowego z tytułu szkolenia uczniów (tzw. ulga uczniowska) została zlikwidowana 1 stycznia 2004 r., z zachowaniem praw nabytych. Ulga ta przysługiwała osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą, w tym również w formie spółki prawa cywilnego lub osobowej spółki handlowej, z wyjątkiem spółki partnerskiej, uprawnionym na mocy odrębnych przepisów do szkolenia uczniów i zatrudniającym w ramach prowadzonej działalności pracowników w celu przygotowania zawodowego.
Podatnikom, którzy przed 1 stycznia 2004 r. nabyli prawo do obniżki podatku dochodowego o kwotę ulgi uczniowskiej w zakresie i na zasadach określonych w art. 27c updof, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., a odliczenia te nie znalazły pokrycia w podatku dochodowym obliczonym za lata poprzedzające rok 2004, przysługuje prawo do dokonywania tych odliczeń na zasadach określonych w updof, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r.
Odliczenie na zasadzie praw nabytych
Podatnikom, którzy przed 1 stycznia 2004 r. nabyli prawo do obniżki podatku dochodowego o kwotę ulgi uczniowskiej w zakresie i na zasadach określonych w art. 27c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., a odliczenia te nie znalazły pokrycia w podatku dochodowym obliczonym za lata poprzedzające rok 2004, przysługuje prawo do dokonywania tych odliczeń na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r. Wynika to z art. 13 ust. 1 ustawy z 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 202, poz. 1956).
Kwoty przyznanych ulg pracodawca może odliczyć od podatku dochodowego od osób fizycznych. Zwolnienie w poszczególnych miesiącach obejmuje kwotę podatku przekraczającą wysokość pobranej przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Problemy z wykorzystaniem ulgi uczniowskiej
Na gruncie przepisów dotyczących ulgi uczniowskiej pojawiły się wątpliwości dotyczące jej wykorzystania przez część podatników. Sprawę dotyczącą problemów związanych z wykorzystaniem ulgi uczniowskiej poruszono w interpelacji poselskiej (nr 23640).
Wskazano w niej, że pracodawcy prowadzący działalność gospodarczą często szkolili i szkolą uczniów w 3-letnim systemie nauki. Z tego tytułu uzyskiwali nawet po kilkadziesiąt tysięcy złotych ulgi w podatku dochodowym od osób fizycznych. Pracodawcy prowadzący nadal działalność gospodarczą mają możliwość wykorzystania przyznanej ulgi. Całkowicie w innej sytuacji znajdują się pracodawcy, którzy zaprzestali prowadzenia działalności, np. z przyczyn ekonomicznych lub m.in. przejścia na rentę chorobową lub emeryturę, w związku z czym dochody uległy znacznemu obniżeniu. Nowa sytuacja takich pracodawców powoduje, że nie są w stanie skorzystać z przysługujących im praw do ulgi, ponieważ kwoty podatku z tytułu otrzymywanych świadczeń są tak niskie, że aby wykorzystać ustawową ulgę, potrzebowaliby nawet kilkudziesięciu lat.
Jakie rozwiązania problemu proponuje Ministerstwo Finansów?
Do Ministra Finansów zostało skierowane pytania, czy Ministerstwo Finansów dysponuje danymi na temat ilości pracodawców, którzy we wskazanych wyżej przypadkach nie są w stanie skorzystać z ulgi uczniowskiej, czy znana jest kwota zobowiązań państwa wobec pracodawców znajdujących się w takiej sytuacji oraz jakie działania podejmie Ministerstwo Finansów, aby rozwiązać tę sytuację.
W odpowiedzi na interpelację poselską Ministerstwo Finansów wskazało, że fakt, że ulga uczniowska jest ulgą podatkową, determinuje sposób jej realizacji wyłącznie poprzez obniżenie podatku dochodowego o kwotę określoną w decyzji organu podatkowego o przyznaniu ulgi. Państwo w zamian za wyszkolenie uczniów w ramach prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej rezygnuje z części wpływów budżetowych z tytułu podatku dochodowego.
Podatnik, któremu przyznano ulgę uczniowską, nabywa prawo do jej całkowitego wykorzystania także w przypadku likwidacji działalności gospodarczej. W takiej sytuacji podatnik ma prawo do obniżenia podatku dochodowego obliczonego także od dochodów osiąganych z innych źródeł, np. ze stosunku pracy, emerytury czy najmu.
Jak podkreśliło Ministerstwo Finansów konstrukcja ulgi uczniowskiej nie pozwala na jej realizację w inny sposób niż poprzez obniżenie podatku dochodowego. W obowiązującym stanie prawnym nie jest możliwa bezpośrednia wypłata na rzecz podatnika środków pieniężnych odpowiadających kwocie przyznanej ulgi z tytułu wyszkolenia uczniów lub na przykład regulowanie nią innych zobowiązań.
Zdaniem resortu finansów nabycie prawa do ulgi nie oznacza, że podatnikowi należą się pieniądze z tytułu ulgi za wyszkolenie pracowników. Ulgi uczniowskiej nie można również, w ocenie Ministerstwa Finansów, rozpatrywać w kategorii zobowiązania państwa wobec podatników, którzy nabyli prawo do ulgi, ale nie mogą tego prawa w pełni zrealizować np. z uwagi na niski podatek. Niemożność realizacji ulgi uczniowskiej z uwagi na zbyt niski podatek nie powoduje, że podatnik staje się wierzycielem państwa.
Ministerstwo Finansów stwierdziło też, że nie dysponuje danymi dotyczącymi ilości pracodawców, którzy nie będą mogli wykorzystać przyznanej im ulgi. Wynika to z faktu, że dane w zakresie ulgi uczniowskiej gromadzone są na podstawie zeznań podatkowych składanych przez podatników podatku dochodowego od osób fizycznych. W zeznaniach podatkowych nie wykazuje się danych dotyczących kwoty ulgi uczniowskiej, której podatnicy w następnych latach podatkowych nie będą mogli zrealizować z jakichkolwiek powodów, np. z uwagi na zbyt niski podatek. Ponieważ dane te dotyczą zdarzeń przyszłych, podatnicy nie mogliby w tej części prawidłowo wypełnić zeznania podatkowego.
Reasumując Ministerstwo Finansów wskazało, że w obecnym stanie prawnym obniżenie podatku o wysokość przyznanej ulgi uczniowskiej następuje na zasadzie praw nabytych. Wprowadzenie możliwości realizacji ulgi uczniowskiej w inny sposób niż poprzez obniżenie podatku, np. poprzez kompensatę, byłoby nadaniem tej grupie podatników nowych praw przyznających świadczenia wykraczające poza zakres realizacji praw nabytych. Dlatego też, zdaniem resortu finansów, brak jest uzasadnionych podstaw do podjęcia działań zmierzających do zmian w zakresie realizacji prawa do ulgi uczniowskiej.
Podstawa prawna: - art. 13 ust. 1 ustawy z 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 202, poz. 1956).
