Co się zmieni w ustawie o VAT?

Przed omówieniem zmian wprowadzanych wskazanym projektem dodać należy, że określa on najprawdopodobniej tylko część zmian w ustawie o VAT, które wejdą w życie 1 stycznia 2011 r. Należy bowiem zauważyć, że:

1. 23 lipca 2010 r. odbyło się w Sejmie I czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy VAT, który to nowelizacja dostosować ma treść ustawy o VAT do obecnie obowiązującego PKWiU (obecnie ustawa o VAT odwołuje się do symboli PKWiU z 1997 r.),
2. 6 sierpnia 2010 r. odbyło się w Sejmie I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o podpisie elektronicznym, ustawy o podatku od towarów i usług, ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (projekt skierowano do Komisji Infrastruktury); projekt ten przewiduje, między innymi, dodanie w ustawie o VAT dodanie nowego rozdziału dotyczącego faktur elektronicznych,
3. na stronach Biuletynu Informacji Publicznej opublikowany został projekt założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o transporcie drogowym; wynika z niego, między innymi, że Ministerstwo Finansów zamierza opracować projekt ustawy o VAT ograniczającej możliwość odliczania podatku naliczonego przy nabywaniu samochodów z tzw. kratką.

Ponadto projekt przewiduje wprowadzenie stawki 5%, którą opodatkowane mają być towary wymienione w projektowanym załączniku nr 11 do ustawy o VAT (stanowiącym jednocześnie załącznik nr 2 do omawianego projektu). Stawka ta ma mieć zastosowanie, między innymi, do dostaw odstawowych produktów żywnościowych, takich jak: chleb, nabiał, przetwory mięsne, produkty zbożowe (mąka, kasza, makaron) i soki, jak również do dostaw książek dostarczanych na wszystkich nośnikach fizycznych (w tym tzw. audioksiążek), czasopism specjalistycznych oraz nut. W przeciwieństwie do podwyższenia dotychczasowych stawek o jeden punkt procentowy, wprowadzenie stawki 5% ma charakter stały (nie jest to stawka, która ma obowiązywać tylko w latach 2011-2013).

Zwrócić należy uwagę, że omawiany projekt nie przewiduje, iż stawką 5% opodatkowanych będzie wiele towarów, których dostawy obecnie opodatkowane są podatkiem VAT według stawki 3%. Świadczy to o tym, że stosowanie stawki 3% nie zostanie przedłużone (stawka ta ma zastosowanie do końca 2010 r. na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 11 kwietnia 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług - Dz. U. nr 74, poz. 444 z późn. zm.). Dostawy towarów opodatkowanych tą stawką od 1 stycznia 2011 r. będą zatem najprawdopodobniej częściowo opodatkowane stawką 5%, częściowo zaś 8%.

Projekt przewiduje również przepisy pozwalające na dalsze odzyskiwanie w latach 2011-2013 części wydatków ponoszonych na zakup materiałów budowlanych na podstawie przepisów ustawy z 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz. U. nr 177, poz. 1468 z późn. zm.). Przepisy te zawiera art. 12 projektu.

Omawiany projekt przewiduje również:

1. stałe podwyższenie stawki zryczałtowanego zwrotu podatku przysługującego rolnikom ryczałtowym do 6,5% (zob. projektowaną treść art. 115 ust. 2 ustawy o VAT) oraz tymczasowe (na lata 2011-2013) podwyższenie tej stawki do 7% (zob. art. 2 pkt 3 projektu),
2. tymczasowe (na lata 2011 - 2013) podwyższenie stawki ryczałtu dla taksówkarzy z 3% do 4% (zob. art. 2 pkt 4 projektu).

Omawiany projekt przewiduje wprowadzenie nowej treści art. 7 ust. 2 oraz art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, tj. przepisów zrównujących z odpłatnymi czynnościami niektóre czynności nieodpłatne. Zmiany te mają na celu dostosowanie polskich przepisów do brzmienia przepisów unijnych. Obecnie obowiązujące przepisy są bowiem niezgodne z treścią art. 16 oraz 26 Dyrektywy 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L 347 z 11 grudnia 2006 r. z późn. zm.) - dalej Dyrektywy.

I tak z projektowanego brzmienia art. 7 ust. 2 ustawy wynika, że od 1 stycznia 2011 r. opodatkowane podatkiem VAT będą wszelkie przekazania towarów przez podatnika należących do jego przedsiębiorstwa bez wynagrodzenia (jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych towarów). Obecnie opodatkowane są tylko przekazania towarów na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, co powoduje, że nie jest opodatkowane, między innymi, przekazanie towarów na cele reklamy, reprezentacji oraz promocji (takie jest przynajmniej zdanie sądów administracyjnych; organy podatkowe ze stanowiskiem tym się nie zgadzają). W konsekwencji od 1 stycznia 2011 r. (o ile omawiany projekt zostanie uchwalony) przekazania towarów na cele reklamy, reprezentacji oraz promocji będą, co do zasady, opodatkowane (z wyjątkiem przekazywania drukowanych materiałów reklamowych i informacyjnych, prezentów o małej wartości i próbek - zob. art. 7 ust. 3 ustawy o VAT).

Istotne zmiany nastąpić również mają w treści art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. Z planowanego nowego brzmienia tego ustępu wynika, że za odpłatne świadczenie usług od 1 stycznia 2011 r. uważać się będzie:

1. użycie towarów stanowiących część majątku przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza jego przedsiębiorstwa, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych towarów, oraz
2. nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza przedsiębiorstwa podatnika.

Zwrócić należy uwagę, że tylko w przypadku pierwszej grupy czynności istotne będzie to czy podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego. W przypadku nieodpłatnego świadczenia usług innego niż użycie towarów stanowiących część majątku przedsiębiorstwa do opodatkowania będzie dochodzić niezależnie od tego czy w związku ze świadczeniem tych usług podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia.

Omawiany projekt przewiduje regulacje, których celem jest zmian w systemie naliczania i odliczania podatku VAT  w obrocie złomem oraz w handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych (na wprowadzenie tych zmian zezwalają przepisy art. 199 i 199a ust. 1 lit. a) Dyrektywy). Zmiany te polegają na przesunięciu - w przypadkach, gdy sprzedawca i nabywca są podatnikami VAT - obowiązku rozliczania podatku VAT ze sprzedawcy na nabywcę (zob. projektowane art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8 oraz art. 17 ust. 8 ustawy o VAT). Podstawą opodatkowania omawianych transakcji ma być kwota, którą nabywca lub usługobiorca obowiązany jest zapłacić (zob. art. 29 ust. 18a ustawy o VAT). Kwota ta stanowić będzie cenę netto, do której nabywca będzie obowiązany doliczyć podatek należny (wystawiając fakturę wewnętrzną na podstawie art. 106 ust. 7 ustawy o VAT). Podatek ten stanowić będzie kwotę podatku naliczonego podlegającego odliczeniu na zasadach ogólnych (zob. projektowany art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) ustawy o VAT). Zmiany te, jak wynika z uzasadnienia projektu, mają na celu „wyeliminowanie mechanizmów rozliczania VAT wykorzystywanych przez podatników nadużywających prawa do odliczenia podatku naliczonego za pomocą tzw. „słupów”, jak i wystawiania ‘pustych faktur’”.

Wskazanym zmianom towarzyszyć ma uchylenie przepisów określających szczególny sposób powstawania obowiązku podatkowego przy dostawach złomu. Uchylenie art. 19 ust. 13 pkt 5 ustawy o VAT oznaczać będzie, że obowiązek podatkowy przy dostawach złomu powstawać będzie na zasadach ogólnych (a zatem z reguły z chwilą wystawienia faktury, nie później jednak niż 7. dnia, licząc od dnia wydania złomu).

Omawiany projekt przewiduje nadanie nowego brzmienia art. 90 ust. 10 ustawy o VAT. Projektowany przepis nie przewiduje zaokrąglania do 0% proporcji wstępnej nieprzekraczającej 2% (co jest zmianą korzystną dla podatników), jak również uzależnienie prawa do zaokrąglenia do 100% proporcji przekraczającej 98% (a więc wynoszącej 99%) od tego, by kwota naliczonego niepodlegająca odliczeniu, wynikająca z zastosowania tej proporcji (czyli proporcji 99%), w skali roku, była mniejsza niż 500 zł (co jest z kolei zmianą niekorzystną dla części podatników; zauważyć jednak należy, że projekt przewiduje dodanie art. 90 ust. 12 ustawy o VAT, który umożliwiać będzie Ministrowi Finansów określanie w drodze rozporządzenia przypadków, w których podatnicy byliby uprawnieni do odliczenia podatku naliczonego w całości, pomimo przekroczenia ww. kwoty maksymalnej, tj. 500 zł).