Co musisz wiedzieć o bliskiej nowelizacji ustawy o VAT?

Prace nad ustawą o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (dalej: projekt nowelizacji) toczą się obecnie w Komisji Finansów Publicznych Sejmu. Dlatego nie jest jeszcze pewne to, co zacznie obowiązywać w dniu 1 stycznia 2007 r. Biorąc jednak pod uwagę wielość i rangę planowanych zmian, warto zainteresować się nimi już teraz.

Planowana jest zmiana definicji określającej, kto jest podatnikiem VAT. Oczywiście, zasadnicza część tej definicji nie ulegnie zmianie, wyeliminowany wszakże zostanie wielokrotnie krytykowany zapis, który wyłącza obecnie podmioty związane ze zleceniodawcą „prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny” z zakresu opodatkowania VAT.

W świetle projektu nowelizacji czynnikami wyłączającymi opodatkowanie mają stać się:

Warto zauważyć, że co do zasady powyższe warunki będą spełnione w razie zawarcia umowy o pracę lub podobnej (aczkolwiek nie każda taka umowa jednoznacznie przewiduje sprawowanie kierownictwa przez podmiot zlecający).

W zasadzie, art. 19 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm., dalej: ustawa o VAT), który określa moment powstania obowiązku podatkowego, został w projekcie nowelizacji napisany na nowo.

Przede wszystkim należy pamiętać, że zasada „siedmiu dni”, do której byłeś przyzwyczajony od początku istnienia VAT w Polsce, przestanie obowiązywać. Nową regułą ogólną stanie się, iż obowiązek podatkowy będzie powstawać w momencie wykonania usługi (także wykonania częściowego) lub w momencie wydania towaru, ale nie później niż w chwili wystawienia faktury. Zasada ta będzie więc bliska regułom obowiązującym dla podatku dochodowego od osób prawnych, co w praktyce będzie oznaczało, że gdy wystawisz fakturę (potwierdzającą wykonanie usługi lub wydanie towaru), jej data będzie jednocześnie datą do uwzględnienia zarówno dla celów ustawy o podatku dochodowym, jak i dla celów VAT.

Podobnie rzecz się będzie miała w przypadku tzw. usług ciągłych - data zakończenia okresu rozliczeniowego (określonego w umowie albo na fakturze) będzie dniem powstania obowiązku podatkowego. Ustawodawca postanowił jednak wprowadzić ograniczenie długości okresu rozliczeniowego, tj. obowiązek podatkowy powinien powstawać nie rzadziej niż „raz w roku”. Takie sformułowanie będzie wymuszać szczególną ostrożność przy rozliczaniu usług o charakterze ciągłym, które rozpoczynają się w danym roku, natomiast kończą się w następnym.

Przykładowo, dla usługi, której wykonanie rozpoczęto 1 października 2007 r., a zakończono 31 marca 2008 r., obowiązek podatkowy powstałby dwukrotnie, w odpowiednich częściach: 31 grudnia 2007 r. (dla roku 2007) oraz 31 marca 2008 r. (dla roku 2008).

Tak jak do tej pory, jeżeli przed wystawieniem faktury lub zakończeniem świadczenia usługi (ewentualnie przed wydaniem towaru) pobrano zaliczkę (przedpłatę, zadatek itp.), obowiązek podatkowy powstanie w dniu otrzymania tej płatności. Zniknie natomiast pojęcie „specjalnego momentu powstania obowiązku podatkowego” (art. 19 ust. 13 ustawy o VAT w obecnym brzmieniu, dotyczący między innymi usług budowlanych, transportowych, najmu, dzierżawy i podobnych).

Dla importu usług obowiązek podatkowy powstanie w najwcześniejszym z następujących momentów:

- w dacie wykonania płatności (w tym również przedpłaty, zadatku, zaliczki itp.) albo

- w terminie przewidzianym do realizacji ww. płatności, albo

- 30. dnia od daty wykonania usługi.

Zmiany obejmą również rozliczenia podatku należnego u komitenta (w ramach umowy komisu) oraz zasady obowiązujące dla eksportu towarów.

Data otrzymania faktury (lub dokumentu SAD) przestanie mieć znaczenie z punktu widzenia prawa do odliczenia VAT. Na pewno będzie to uproszczenie, jeżeli miewasz problemy z kontrolą dokumentów wpływających (tak, aby posiadać informacje o datach otrzymania dokumentu oraz nie dopuszczać do zbytnich rozbieżności czasowych pomiędzy datą otrzymania dokumentu a datą księgowania).

Prawo do odliczenia będzie przysługiwać w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu czynności dokumentowanej przez fakturę oraz pod warunkiem, że do dnia złożenia deklaracji za ten okres faktura zostanie otrzymana. Jeżeli nie otrzymasz w tym okresie dokumentu, podatek naliczony będziesz mógł odliczyć w okresie następnym, pod warunkiem że przed złożeniem deklaracji za tamten okres dokument otrzymasz. Jak widać, jest to rozwiązanie nieco przypominające obecny tryb deklarowania stawki zerowej w związku z eksportem towarów.

Biorąc pod uwagę wydłużenie okresu rozliczeniowego do kwartału (o czym poniżej), w niektórych sytuacjach nowe zasady mogą pozostawiać aż do ponad pół roku (od daty wykonania usługi lub dostawy towaru) na otrzymanie dokumentu oraz zarejestrowanie go dla celów VAT.

Odwrócona ma zostać obecnie obowiązująca relacja: podatnicy standardowo rozliczają się w terminach miesięcznych, jeżeli zaś wyrażą taką wolę, mogą rozliczać się w okresach kwartalnych. Po 1 stycznia 2007 r. to właśnie rozliczenie kwartalne ma stać się standardem. Jednocześnie dla celów VAT zostanie zaadaptowana instytucja zaliczki w podatku. Za każdy pierwszy i drugi miesiąc kwartału powstanie obowiązek wpłaty zaliczki na podatek w wysokości 1/3 zobowiązania VAT za kwartał poprzedni. Jeżeli natomiast w poprzednim kwartale, zgodnie ze złożoną deklaracją, zobowiązanie nie powstało (ewentualnie, jeżeli istniała nadwyżka podatku naliczonego do przeniesienia), najbliższym terminem do zapłaty podatku w związku z rozliczeniami za dany kwartał będzie dopiero 25. dzień miesiąca po zakończeniu kwartału.

Podatnicy VAT zarejestrowani przez czas dłuższy niż rok, co do zasady, powinni otrzymać zwrot nadwyżki podatku naliczonego w terminie 70 dni do daty złożenia deklaracji. W ich przypadku wyjątkiem od tej zasady będą okresy, w których nie wykonają oni żadnej czynności opodatkowanej (włączając w to również czynności z miejscem świadczenia poza Polską). W takich sytuacjach zastosowanie będzie znajdować termin 180-dniowy. Jako alternatywę można wówczas wykorzystać przeniesienie podatku naliczonego do odliczenia na następny okres rozliczeniowy (miesiąc lub kwartał). Jeżeli w następnym okresie zostanie wykonana jakakolwiek czynność opodatkowana, a nadwyżka podatku naliczonego będzie się utrzymywać, wtedy, oczywiście, właściwym terminem dla jej zwrotu będzie 70 dni od złożenia deklaracji.

Jak dotychczas, w specjalnych przypadkach zwrot będzie przysługiwał w terminie 25-dniowym.

Wykreślone zostaną przepisy odnoszące się do tzw. zwrotu zaliczkowego VAT (art. 93-95 ustawy o VAT).

Przede wszystkim, zmiany powinny ucieszyć przedsiębiorców z zagranicy, którzy do odbiorców w Polsce dostarczają towar na zasadzie call-off stock (schemat szczególnie popularny w przemyśle motoryzacyjnym - towar dostarcza się do magazynu, z którego w miarę zapotrzebowania jest pobierany przez nabywcę). Do tej pory organy podatkowe tratowały takich dostawców jako podmioty dokonujące czynności opodatkowanych VAT na terytorium Polski, w związku z czym mieli obowiązek rejestracji oraz składania deklaracji VAT w Polsce.

Dodanie w projekcie nowelizacji przepisów dotyczących „magazynu konsygnacyjnego” wyeliminuje ten problem - VAT od towarów przywiezionych do zlokalizowanego w Polsce magazynu rozliczy wyłącznie odbiorca (podatnik zarejestrowany w kraju na cele VAT UE) - na zasadzie wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

Dobre informacje są również dla podatników z Polski. Jeżeli rozliczasz podatek według stawki zerowej w związku z wewnątrzwspólnotową dostawą towarów, od 1 stycznia 2007 r. będziesz miał więcej czasu na uzyskanie niezbędnych dokumentów, potwierdzających prawo do zastosowania stawki zerowej (na przykład listu przewozowego). Nie będzie miało przy tym znaczenia, czy rozliczasz się kwartalnie, czy miesięcznie. W przypadku rozliczeń miesięcznych ostatecznym terminem na otrzymanie tych dokumentów (aby uniknąć deklarowania dostawy towaru według stawki krajowej) będzie dzień złożenia deklaracji za ostatni miesiąc kwartału.

Jeszcze do niedawna dość głośno było o możliwości, która miała pojawić się dzięki projektowi nowelizacji, polegającej na ustaleniu zobowiązania VAT jako ryczałtu, tj. stałej kwoty - niezależnej od różnicy między podatkiem należnym a naliczonym w danym okresie. Faktycznie, projekt nowelizacji wprowadza taką opcję. Należy jednak zwrócić uwagę, że krąg podmiotów mogących z niej skorzystać wydaje się niezwykle wąski.

Wydaje się, że ostatni z powyższych warunków może powodować największe wątpliwości interpretacyjne. Jeżeli w trakcie dalszych prac przepis ten nie zostanie zredagowany na nowo, należy liczyć się z tym, że przykładowo podpisanie umowy zlecenia ze sprzątaczką spowoduje zakwestionowanie stosowania „ryczałtu VAT”.

Opodatkowanie w formie zryczałtowanej z jednej strony - uprościłoby rozliczenia podatników (notabene, wcale nie w radykalnym stopniu - projekt przewiduje obowiązek składania przez nich specjalnej deklaracji co kwartał), ale z drugiej - pozbawiłoby ich prawa do odliczenia podatku naliczonego.