Co jest korzystniejsze, podatek liniowy, czy opodatkowanie według skali podatkowej?

Zmiany w ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm., dalej updof) mają zacząć obowiązywać już od 1 stycznia 2004 r. Podatnik prowadzący działalność gospodarczą będzie mógł dokonać wyboru formy opodatkowania. Albo płaciłby nadal podatek według skali podatkowej, albo mógłby skorzystać ze stawki 19%. Przy stawce 19% nie byłoby kwoty wolnej od podatku, która obecnie wynosi 2.790 zł, a proponowana na przyszły rok to 3.168 zł.

Wybór 19% stawki podatku wyklucza jednak możliwość skorzystania ze wspólnego opodatkowania się z małżonkiem lub łącznego opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących małoletnie dzieci. Podatnik taki nie mógłby również dokonywać odliczeń od dochodu i od podatku. Wyjątkiem byłyby odliczenia opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Komisja zaproponowała również, aby wybór stawki 19% wykluczał możliwość korzystania z ulg na zasadzie praw nabytych.

Jak w takiej sytuacji wybrać formę opodatkowania? Czy korzystniej rozliczać się na zasadach dotychczasowych, według skali podatkowej, czy też zdecydować się na podatek liniowy?

Podatek o skali progresywnej, czyli ten, według którego rozliczasz się, stosując skalę podatkową, rośnie wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania. Obecnie obowiązujący system to progresja szczeblowa. Podstawa opodatkowania jest podzielona na części (progi podatkowe) i do każdej z części zastosowana jest inna stawka podatkowa. System podatkowy jest progresywny wtedy, gdy pobiera zwiększającą się część dochodu podatnika, w miarę jak ten dochód rośnie. Efektywna stopa podatkowa zwiększa się zatem wraz z dochodem. Analizując, jak wzrasta efektywna stopa podatkowa w odniesieniu do wzrostu dochodów rocznych według skali podatkowej obowiązującej w bieżącym roku podatkowym, zauważysz, że efektywna stopa podatkowa jest zawsze niższa od przekroczonego przez danego podatnika progu podatkowego.



Podatek progresywny. Efektywna stopa podatkowa - opracowanie własne

W systemie progresywnym kluczowe jest również przyznanie powszechnej ulgi osobistej i opodatkowanie dochodu powyżej tej ulgi (tzw. kwota wolna). Dzięki niej w sieć podatkową wpadają podatnicy, którzy w roku podatkowym osiągną dochody powyżej określonego poziomu.

System progresywny może się stać systemem degresywnym (czyli im wyższy przychód, tym niższy podatek), ponieważ daje Ci możliwość różnorakiego rodzaju odliczeń. Ulgi i odliczenia przewidziane przepisami podatkowymi mogą znacznie obniżyć efektywną stopę opodatkowania. W efekcie zastosowania ulg podstawa opodatkowania maleje, co pociąga za sobą zmniejszenie dochodu do opodatkowania.
Mimo że liczba ulg była stopniowo ograniczana w ostatnich latach, nadal możesz w sposób znaczący obniżyć dochód do opodatkowania oraz podatek należny. Stosowanie ulg, jeżeli nie sprowadza się do unikania opodatkowania, jest legalne.

Według badań Centrum Badań Opinii Społecznej (Centrum Badań Opinii Społecznej, wyniki podane przez PAP 26 maja 2003 r.) w roku podatkowym 2002 ogromna większość podatników, bo aż 94%, rozliczyła się według 19% stawki. Po uwzględnieniu wszelkich ulg i odpisów u prawie co trzeciego podatnika (32%) zaliczki pokrywały się z podatkiem rocznym, a ponad połowa (58%) miała nadpłatę i otrzymała zwrot pieniędzy. Nadal najpopularniejsze były odpisy z wydatków na remonty i modernizację mieszkań - korzystano z nich częściej niż w roku poprzednim (wzrost z 69% do 78%).

Podatek liniowy to podatek o stawce proporcjonalnej, podatek, w którym stawka zachowuje stały stosunek do podstawy opodatkowania. Kwota podatku zmienia się wraz ze zmianą podstawy opodatkowania. Przy założeniu 19% stawki proponowanej przez Rząd, podatek rośnie wprost proporcjonalnie do podstawy opodatkowania, zaś efektywna stopa podatkowa pozostaje zawsze na tym samym poziomie.





Podatek proporcjonalny. Efektywna stopa podatkowa w funkcji dochodu - opracowanie własne

Zauważ, że w przypadku podatku proporcjonalnego efektywna stopa podatkowa jest tożsama ze stawką podatkową. Natomiast w podatku proporcjonalnym, podatek jest funkcją liniową podstawy opodatkowania.

Aby ocenić, który z systemów podatkowych jest korzystniejszy dla Twojej firmy, należy dokonać analizy porównawczej funkcjonującego obecnie progresywnego systemu podatkowego z systemem proporcjonalnym.

Oto tabelaryczne zestawienie podatków, jakie ponieśliby podatnicy o różnych dochodach:



Porównanie obciążenia podatkiem w podatku o stawce progresywnej i podatku o stawce proporcjonalnej - opracowanie własne.

Z porównania tych dwóch typów podatków wynika, że w przypadku podatku proporcjonalnego o wysokości 19% większym ciężarem podatkowym zostaną obciążeni podatnicy o niższych dochodach.

Zatem przy założonym podatku proporcjonalnym podatnicy o dochodach rocznych niższych niż punkt przecięcia (dokładnie: 3.486,90 zł średniego dochodu miesięcznego bądź 41.842,80 zł dochodu rocznego) będą obciążeni większym ciężarem podatkowym, zaś podatnicy o wyższym dochodzie - mniejszym.

Porównajmy efektywną stopę podatkową podatników w tych dwóch systemach podatkowych.



Opracowanie własne

Punkt przecięcia się krzywych (na osi odciętych dla średniego dochodu miesięcznego wynoszącego 3.486,90 zł bądź 41.842,80 zł dochodu rocznego) stanowi granicę pomiędzy tymi podatnikami, dla których efektywna stopa podatkowa wzrośnie (zarabiający poniżej tej granicy) a tymi, dla których ESP spadnie w wyniku wyboru podatku proporcjonalnego przy opisywanych założeniach.

Natomiast z punktu widzenia budżetowego dochody osiągane bezpośrednio z podatku dochodowego od osób fizycznych zmalałyby, dopóki nie zadziałają inne mechanizmy ekonomiczne.

Nowy system podatkowy ze stawką proporcjonalną może przynieść dochody na podobnym poziomie, takim jak podatek progresywny, kwestią najistotniejszą jest wysokość stawki podatkowej.

Jeżeli stawka podatku liniowego będzie odpowiednio wysoka, jego wprowadzenie, może przynieść dochody budżetowe nawet na wyższym poziomie od obecnych. Jednak jak wiadomo wysokie stopy podatkowe wpływają na zmniejszenie się podstawy opodatkowania przez zachęcanie jednostek do szukania dochodów wolnych od opodatkowania. System o szerokich podstawach i niskiej stawce jest najlepszą drogą do progresywności. Ta tendencja szczególnie zaznacza się przy najwyższym, 40% progu podatkowym.

Wprowadzenie podatku liniowego na odpowiednim poziomie mogłoby zwiększyć wpływy podatkowe do budżetu, w porównaniu z wpływami przy zróżnicowanych stawkach podatkowych.

Autor: Dorota Ryterska, prawnik