Cięcia w administracji niekonstytucyjne!

Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Prezydenta RP dotyczący ustawy o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013.

Trybunał Konstytucyjny orzekał w sprawie zgodności:

• art. 2 w związku z art. 7 pkt 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013 z art. 2 i art. 24 konstytucji, w zakresie w jakim dopuszcza wypowiedzenie stosunków pracy pracownikom zatrudnionym na podstawie mianowania;
• art. 2 w związku z art. 7 pkt 1i 3 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013 z art. 153 ust. 1 konstytucji;
• art. 16 ust. 4 i art. 19 ust. 3 ustawy z 16 grudnia 2010 roku o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013 z art. 92 ust. 1 konstytucji.

W ocenie Prezydenta art. 2 kwestionowanej ustawy w zakresie, w jakim dopuszcza wypowiedzenie stosunków pracy pracownikom zatrudnionym na podstawie mianowania budzi poważne wątpliwości co do jego zgodności z zasadą pewności prawa i zasadą szczególnej ochrony stosunku pracy. W ocenie Prezydenta zatrudnienie na podstawie mianowania wiąże się z pewnymi szczególnymi uprawnieniami, które są pewnego rodzaju gratyfikacją od państwa za pracę na rzecz RP.

Z uwagi na to za niekonstytucyjne należy uznać wyłączenie stosowania przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników mianowanych przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, ponieważ narusza zasadę ochrony praw nabytych.

Zgodnie z art. 153 ust. 1 konstytucji w urzędach administracji rządowej działa korpus służby cywilnej, który ma zapewnić zawodowe, rzetelne, bezstronne i politycznie neutralne wykonywanie zadań państwa. W ocenie Prezydenta kwestionowana ustawa dopuszczając arbitralne zwalnianie członków korpusu służby cywilnej oraz zmianę ich warunków zatrudnienia narusza zasadę wykonywania zadań państwa przez bezstronną i politycznie neutralną służbę cywilną. W praktyce będzie to umożliwiało łatwe wywieranie nacisku na członków korpusu, poddając tym samym w wątpliwość realizację zasad funkcjonowania służby cywilnej.

Ponadto zdaniem autora wniosku do TK kwestionowana ustawa narusza również zasadę zawodowości, gdyż unicestwia system rozwoju zawodowego w służbie cywilnej, umożliwiając swobodne zwalnianie pracowników. Prezydent miał także zastrzeżenia odnosnie zgodności z kontytucją art. 16 ust. 4 i art. 19 ust. 3 kwestionowanej ustawy. Przepisy te upoważniają Prezesa Rady Ministrów do wydania rozporządzeń, w których będzie mógł określić jednostki uprawnione do ograniczenia racjonalizacji zatrudnienia, a także jednostki zwolnione z utrzymania zatrudnienia na zmniejszonym poziomie. W ocenie Prezydenta oznacza to w praktyce możliwość regulowania w drodze rozporządzenia spraw zastrzeżonych do uregulowania ich w drodze ustawy, co jest niezgodne z konstytucją.

Po przeprowadzeniu kilku rozpraw na posiedzeniach 10 i 11 maja oraz 14 czerwca 2011 r. TK orzekł, że zwalnianie pracowników mianowanych korpusu służby cywilnej jest niezgodne z konstytucją.

Trybunał orzekł, że art. 2 w związku z art. 7 pkt 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o racjonalizacji zatrudnienia w państwowych jednostkach budżetowych i niektórych innych jednostkach sektora finansów publicznych w latach 2011-2013, w zakresie w jakim dotyczą urzędników służby cywilnej, są niezgodne z art. 2 i art. 153 ust. 1 konstytucji. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 czerwca 2011 r., sygn. akt Kp 1/11).

Zdaniem TK, kształtowanie zasad wykonywania pracy w administracji publicznej musi uwzględniać status urzędników, którzy nie mogą być utożsamiani wyłącznie z sumą osób zapewniających organizacyjną obsługę władzy publicznej. Szczególne znaczenie należy przypisać grupie urzędników tworzących korpus służby cywilnej, działający w urzędach administracji rządowej (art. 153 ust. 1 konstytucji). Znaczenie służby cywilnej wiąże się z dążeniem do zapewnienia pożądanego sposobu działania administracji publicznej, a tym samym powinno być odczytywane w powiązaniu z charakterystyką państwa jako dobra wspólnego wszystkich obywateli (art. 1 konstytucji).

Trybunał stwierdził, że co prawda istnieje możliwość wprowadzenia przepisów, które z uwagi na trudną sytuację budżetową państwa będą prowadziły do pogorszenia sytuacji prawnej urzędników służby cywilnej, jednak takie rozwiązania muszą mieć jednak charakter zrównoważony. Korzyści w sferze finansów publicznych oraz poprawy efektywności funkcjonowania administracji publicznej muszą być zbilansowane faktem uszczuplenia dotychczasowych gwarancji stabilizacji zatrudnienia urzędników służby cywilnej.

W omawianej sprawie natomiast ustawodawca przyjął dolegliwy mechanizm trwałego zwolnienia urzędników służby cywilnej. Trybunał zauważył, że rozwiązania przyjęte w ustawie o racjonalizacji zatrudnienia nie gwarantują osiągnięcia deklarowanych w niej celów. Nie przewidziano bowiem żadnych rozwiązań, które mogłyby zapobiec ewentualnemu przywróceniu poziomu zatrudnienia do stanu sprzed racjonalizacji, czy też zahamowaniu tendencji wzrostowej zatrudnienia w administracji publicznej po zakończeniu obowiązywania tej ustawy.

Trybunał Konstytucyjny odniósł się także do kwestii orzekania w omawianej sprawie już po planowanym terminie wejścia w życie ustawy o racjonalizacji zatrudnienia (1 lutego 2011 r.). Trybunał stwierdził, że przeprowadzenie procesu racjonalizacji w chwili obecnej nie jest możliwe bez interwencji ustawodawcy. Jest to związane z faktem upływu terminów, w ramach których miało dojść do wykonania niektórych obowiązków przewidzianych w kwestionowanej ustawie. Przepisy określające te obowiązki stały się niewykonalne. Trybunał Konstytucyjny nie ma natomiast możliwości naprawiania wad badanej ustawy wynikających z przyjętej przez ustawodawcę techniki legislacyjnej. Wyrok Trybunału jest ostateczny.