Zmiana definicji najniższego wynagrodzenia, jasne sprecyzowanie daty, od której należy zaliczać pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, określenie terminu i dokumentów na podstawie których mają być przyznawane uprawnienia pracownicze - to tylko niektóre zmiany przewidziane w projekcie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przeczytaj tekst i dowiedz się, jakie jeszcze inne ważne zmiany dla pracodawców przewiduje nowela. Sprawdź, kiedy wejdą w życie!
1. Zmiana definicji najniższego wynagrodzenia
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami (art. 2 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm., dalej: ustawa o rehabilitacji) ilekroć jest mowa o najniższym wynagrodzeniu oznacza to minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w grudniu poprzedniego roku, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.
Nowelizacja ustawy o rehabilitacji przewiduje ustalenie najniższego wynagrodzenia na stałym poziomie - w wysokości płacy minimalnej obowiązującej w grudniu 2009 r. Zmiana ta oznaczałaby, że zmniejszenie lub zwiększenie najniższego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o rehabilitacji będzie możliwe tylko w drodze nowelizacji ustawy.
Ponadto nowela przewiduje dodanie definicji pracownika, zgodnie z którą pracownikiem będą osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę w rozumieniu art. 2 i art. 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94, z późn. zm., dalej: kp).
Zmiana ta jest spowodowana pojawieniem się wątpliwości interpretacyjnych w 2009 r., które dotyczyły statusu pracownika w grupie zawodowej sędziów, prokuratorów i aplikantów. W 2009 r. ustalono, że sędziowie i prokuratorzy nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 kp i nie wlicza się ich do stanu zatrudnienia. Zmiana ta jednak wywołała dla finansów PFRON dotkliwe skutki. Sądy i Prokuratury zaczęły składać korekty deklaracji we wpłatach obowiązkowych, co spowodowało powstanie nadpłat, do zwrotu których zobowiązany był PFRON.
Jak wynika z uzasadnienia do projektu wprowadzenie tej zmiany skutkować będzie dla budżetu państwa kwotą około 10,5 mln, która zasili PFRON w formie wpłat od pracodawców.
2. Ustalanie daty, od której należy zaliczać pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych
Obecnie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej prezentuje stanowisko zgodnie, z którym przy ustalaniu terminu, od którego osoba niepełnosprawna wliczana jest do stanu zatrudnienia tych osób powinien mieć zastosowanie (przez analogię) przepis art. 15 ust. 4 ustawy o rehabilitacji (tj. od dnia następującego po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności).
Stanowisko to zostało jednak zakwestionowane przez sądy administracyjne (wyrok WSA w Warszawie z 12 czerwca 2008 r. (III SA/Wa 226/08), wyrok NSA z 10 marca 2009 r. (II FSK 1826/07) oraz wyrok NSA z 19 czerwca 2009 r. (II FSK 286/08)), które orzekły, że takie wskazanie powinno zostać uregulowane ustawowo, a wobec jego braku nie ma przesłanek do stosowania analogii.
W związku z tym zależy się odnieść do daty przedstawienia orzeczenia pracodawcy, ale w przypadku kolejnego orzeczenia, należy uwzględnić charakter orzeczeń (konstytutywny z mocą wsteczną), na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 października 2007 r.(P 28/07).
Wątpliwości te zostaną rozwiązane. Zgodnie ze zmianami przewidzianymi w nowelizacji ustawy o rehabilitacji osoby niepełnosprawne mają być wliczane do wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia następującego po dniu przedstawienia pracodawcy dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność.
| Pracodawca będzie wliczał osobę niepełnosprawną do wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie później niż w terminie 30 dni po dniu przedstawienia pracodawcy dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność. |
W sytuacji, kiedy osoba niepełnosprawna przedstawi pracodawcy kolejny dokument potwierdzający jej niepełnosprawność pracodawca wliczy ją do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych również w okresie, pomiędzy złożeniem wniosku o wydanie orzeczenia a wydaniem orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, jeżeli wniosek taki został złożony przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.
Ważna będzie data przedstawienia dokumentu pracodawcy, a nie data wydania orzeczenia o niepełnosprawności.
3. Uprawnienia pracownicze tylko po przedstawieniu odpowiednich dokumentów
Znowelizowane przepisy regulują ponadto kwestię terminu, od jakiego osoby niepełnosprawne będą mogły korzystać z uprawnień pracowniczych określonych w rozdziale czwartym ustawy o rehabilitacji.
Aktualnie termin ten określony jest tylko w przypadku korzystania z prawa do skróconego wymiaru czasu pracy. W efekcie dochodzi do sytuacji, w których osoby niepełnosprawne nie informują swoich pracodawców o zakresie swoich uprawnień pracowniczych.
Zgodnie z dodanym do nowelizacji art.20 c osoba niepełnosprawna będzie nabywała uprawnienia pracownicze (m.in. przerwy w pracy, dodatkowy urlop wypoczynkowy czy zwolnienia od pracy na udział w turnusach rehabilitacyjnych) począwszy od dnia następującego po dniu przedstawienia pracodawcy dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność lub zaświadczenia lekarza (w przypadku pracownika z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, który ma pracować wg obniżonych norm czasu pracy).
4. Szczególne obowiązki i uprawnienia pracodawców w związku z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych
Przypomnijmy, że pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy ma obowiązek dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65 % przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 % a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.
Z ww. wpłat zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi, co najmniej 6 %.
Nowelizacja ma uprościć pracodawcom przekazywanie informacji miesięcznych i rocznych do PFRON poprzez umożliwienie przekazywania ich w formie elektronicznej, poprzez teletransmisję danych.
5. Zmiana wymiaru czasu pracy dla pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności
Nowelizacja ustawy o rehabilitacji przewiduje, że obniżone (7-godzinna dobowa i 35-godzinna tygodniowa) normy czasu pracy mają bezwzględnie dotyczyć tylko pracowników zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności.
W przypadku pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności będzie obowiązywała 8-godzinna norma dobowa i 40-godzinna norma tygodniowa czasu pracy.
| Lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników (lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną) będzie mógł wydać zaświadczenie, że czas pracy osoby zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. |
Przypomnijmy, że obecnie czas pracy pracowników zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.
6. Ulegają zmianie zasady dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych
Nowela przewiduje ponadto zmiany w ustalaniu wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
| Jednym z warunków uzyskania dofinansowania będzie ujęcie pracownika niepełnosprawnego w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych nie później niż w terminie 30 dni od dnia przedstawienia pracodawcy dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność. |
Warto zauważyć, że projekt nowelizacji zakłada przekazywanie przez PFRON dofinansowania na rachunek bankowy pracodawcy w terminie 30 dni (obecnie jest to dni 14).
Nowela przewiduje:
- zmianę wysokości kwot dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych,
- utrzymanie podwyższonej kwoty dofinansowania w przypadku zatrudniania osób ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wejście na rynek pracy,
- zaprzestanie finansowania pracowników z uprawnieniami emerytalnymi posiadających umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności,
- doprecyzowanie wysokości dofinansowania w przypadku zatrudniania tej samej osoby niepełnosprawnej u więcej niż jednego pracodawcy,
- utrzymanie zróżnicowania wysokości pomocy w formie dofinansowania w zależności od typu pracodawcy.
7. Kto będzie mógł uzyskać status zakładu pracy chronionej?
Nowela przewiduje, aby wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych został podwyższony z 40% do 50% (w tym, co najmniej 10% ogółu zatrudnionych stanowić miałyby osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności).
Przypomnijmy, że obecnie status zakładu pracy chronionej uzyskuje m.in. pracodawca, który:
- prowadzi działalność gospodarczą, przez co najmniej 12 miesięcy,
- zatrudnia nie mniej niż 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy oraz
- osiąga wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynoszący, co najmniej 40% (w tym, co najmniej 10% ogółu zatrudnionych to osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności) przez okres, co najmniej 6 miesięcy.
8. Pozytywna decyzja PIP i będzie zwrot kosztów stanowiska pracy
Nowelizacja przewiduje doprecyzowanie zakresu opinii Państwowej Inspekcji Pracy.
Pracodawca, który będzie chciał ubiegać się o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej będzie musiał uzyskać pozytywną opinię Państwowej Inspekcji Pracy odpowiednio o przystosowaniu lub o spełnieniu warunków bezpieczeństwa i higieny pracy na wyposażanym stanowisku pracy. Będzie to obligatoryjny warunek.
Przewiduje się wejście w życie nowelizacji ustawy o rehabilitacji od 1 stycznia 2011 r. Czy tak się stanie, będziemy informować na bieżąco.
Podstawa prawna: - poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3292).
