Wprowadzone niedawno przepisy w zakresie preferencji przy podatkowym rozliczaniu się osób budzą wątpliwości. Podatnicy nie wiedzą np., czy aby móc spełnić warunki określone w przepisach trzeba samotnie wychowywać dziecko przez cały rok. Stanowisko w tej sprawie zajęło Ministerstwo Finansów.
W interpelacji poselskiej (nr 20283), skierowanej do ministra finansów zapytano, ile dni w roku trzeba być samotnym rodzicem wychowującym dzieci, aby móc skorzystać z preferencyjnego rozliczenia podatku. Ponadto zwrócono uwagę na fakt, że mogą zdarzyć się sytuacje, gdy np. konkubina samotnie wychowuje dziecko, mimo pozostawania w konkubinacie, a przepisy nie precyzują, czy ma wówczas prawo rozliczyć się na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dziecko. Nie jest także jasne, czy można zastosować wspólne rozliczenie z dzieckiem mając tylko status osoby samotnie wychowującej dziecko wynikający z definicji ustawowej, która zawiera wyłącznie kryteria formalne, czy też należy faktycznie samemu to dziecko wychowywać.
W odpowiedzi na interpelację Ministerstwo Finansów wskazało, że zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dokonana nowelizacją z 25 listopada 2010 r. (Dz.U. nr 226, poz. 1478) doprecyzowała dotychczasowe uregulowania, w myśl których aby rodzic mógł opodatkować swoje dochody na zasadach przewidzianych w art. 6 ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, z późn. zm.), dalej: updof, musi nie tylko być panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem, osobą, w stosunku do której orzeczono separację bądź też osobą pozostającą w związku małżeńskim z osobą pozbawioną praw rodzicielskich lub odbywającą karę pozbawienia wolności, ale przede wszystkim musi spełnić pozostałe warunki określone przez ustawodawcę, tj. przede wszystkim samotnie wychowywać dziecko, o którym mowa w art. 6 ust. 4 updof.
Jak tłumaczy resort finansów, powyższa nowelizacja była spowodowana wieloma sporami pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi w kwestii rozumienia pojęcia „osoba samotnie wychowująca dziecko” na gruncie przepisów updof. Rozbieżne w tej kwestii było także orzecznictwo sądowe.
Resort finansów powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2010 r., sygn. akt II FSK 890/09, który ocenił stan prawny obowiązujący przed wskazanymi wyżej zmianami, wprowadzonymi 1 stycznia 2011 r. NSA w ww. wyroku stwierdził, że art. 6 ust. 5 updof zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, jednak dokonując jego wykładni nie można abstrahować od ust. 4 tego artykułu. Należy uznać, że art. 6 ust. 4 updof przyznaje osobie, która faktycznie samotnie wychowuje dziecko, prawo do preferencyjnego rozliczania się z podatku dochodowego.
Artykuł 6 ust. 5 updof określa zaś krąg osób, które ze względu na swój stan cywilny mogą być uznane za samotnie wychowujące dzieci. Przepis ten nie może być jednak interpretowany w ten sposób, że każda osoba mająca dzieci i znajdująca się w stanie wolnym w tym przepisie wskazanym jest osobą samotnie wychowującą dziecko.
Podstawowym bowiem warunkiem skorzystania z prawa do rozliczenia podatku na zasadach określonych w art. 6 ust. 4 updof jest ustalenie, że dana osoba rzeczywiście samotnie wychowuje dziecko. W kontekście omawianych przepisów oznacza to, że osoba taka stale troszczy się o byt materialny i rozwój emocjonalny dziecka bez udziału innej osoby.
Innymi słowy, aby zastosować preferencję z art. 6 ust. 4 updof należy ustalić, czy daną osobę należącą do kręgu osób wymienionych w ust. 5 z uwagi na jej stan cywilny można uznać za rzeczywiście samotnie wychowującą dziecko. NSA podkreślił, że celem wprowadzenia tej ulgi mającej charakter prorodzinny było zrównanie pod względem możliwości łącznego opodatkowania dochodów małżonków z ich dziećmi oraz dochodów tych rodziców, którzy dzieci wychowywali samotnie. Stąd też nie do zaakceptowania byłaby wykładnia omawianych przepisów prowadząca do uznania, że z ulgi tej może skorzystać każda osoba, która ma władzę rodzicielską i jest stanu wolnego, lecz nie sprawuje samotnie opieki nad dzieckiem.
Resort finansów stwierdził, mając na uwadze zmiany w updof wprowadzone 1 stycznia 2011 r., że dla opodatkowania dochodów osób samotnie wychowujących dzieci niewystarczające jest samo legitymowanie się określonym stanem cywilnym. Równie istotne jest samotne troszczenie się o byt materialny i rozwój emocjonalny dziecka bez udziału innej osoby, tj. przede wszystkim ojca lub matki dziecka. Jednocześnie Ministerstwo Finansów podkreśliło, że samotne wychowywanie nie musi trwać przez cały rok podatkowy. Wystarczy jego część (np. kilka dni).
Odnosząc się natomiast do kwestii związanej z udowodnieniem przez podatnika przysługującego mu prawa do opodatkowania swoich dochodów w sposób przewidziany w art. 6 ust. 4 updof resort finansów odwołał się do przepisów Ordynacji podatkowej, w myśl których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być m.in. zeznania świadków, opinie biegłych oraz materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin oraz inne dokumenty zgromadzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej (art. 181 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: op).
Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia, organ podatkowy odbiera od podatnika, na jego wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, po wcześniejszym pouczeniu o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Wyżej wymienione przepisy op należy odnieść także do udowodnienia przez podatnika przysługującego podatnikowi prawa do opodatkowania swoich dochodów według zasad przewidzianych w art. 6 ust. 4 updof.
Podstawa prawna: - art. 6 ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307, z późn. zm.).
